वॉशिंग्टनमध्ये बाजारात घसरण! भू-राजकीय दिलासा अपुरा, महागाईच्या चिंतेने गुंतवणूकदार हैराण

बाजारात उसळी, पण फायदा टिकला नाही

मंगळवारी, ३ मार्च २०२६ रोजी अमेरिकेच्या शेअर बाजारात (Wall Street) मोठी उलथापालथ पाहायला मिळाली. दिवसाच्या सुरुवातीला मोठे नुकसान झाल्यानंतर बाजाराने जोरदार रिकव्हरी केली, पण अखेरीस प्रमुख इंडेक्स तोट्यातच बंद झाले. डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ॲव्हरेज (Dow Jones Industrial Average) इंट्रा-डेमध्ये १,२०० अंकांपेक्षा जास्त घसरला होता, मात्र तो ८०० अंकांनी सावरला. तरीही, दिवसअखेरीस तो सुमारे ४०० अंकांनी खाली येऊन बंद झाला. एस&पी ५०० (S&P 500) आणि नॅस्डॅक कंपोझिट (Nasdaq Composite) यांनीही सुरुवातीची २.५% पेक्षा जास्तची घसरण भरून काढण्याचा प्रयत्न केला, पण तेही सुमारे १% नीच गेले. एस&पी ५०० मधील सर्व सेक्टर्स (Sectors) तोट्यातच राहिले, जे बाजारातील सखोल कमजोरी दर्शवते.

भू-राजकीय दिलासा: एक तात्पुरती ढाल

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 'युनायटेड स्टेट्स डेव्हलपमेंट फायनान्स कॉर्पोरेशन (DFC)' द्वारे सागरी व्यापारासाठी, विशेषतः खाडीमार्गे होणाऱ्या ऊर्जा शिपमेंटसाठी, जोखीम विमा आणि हमी देण्याची घोषणा केली. या घोषणेमुळे बाजारात तात्पुरती सकारात्मकता पसरली. इराणच्या धोक्यांमुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणाऱ्या व्यापारावर परिणाम होण्याची भीती होती, कारण जागतिक तेलाचा २०% पेक्षा जास्त पुरवठा या मार्गावर अवलंबून आहे. या भू-राजकीय हस्तक्षेपाने सुरुवातीची पुरवठा (Supply) चिंता कमी केली आणि बाजारात उसळी आणली. याच दरम्यान, लॉकहीड मार्टिन (Lockheed Martin), आरटीएक्स (RTX) आणि नॉर्थ्रॉप ग्रुमन (Northrop Grumman) सारख्या संरक्षण कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये लक्षणीय वाढ झाली, कारण वाढत्या संरक्षण खर्चाचा अंदाज वर्तवला जात आहे.

मॅक्रोइकॉनॉमिक दबाव आणि कमोडिटीजची घसरण

भू-राजकीय घडामोडींच्या तात्पुरत्या दिलाशामागे, मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) दबाव वाढतच होता, ज्याचा फटका कमोडिटीजना (Commodities) बसला. अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) ९९ च्या वर गेल्यानंतर मजबूत झाला, तर बाँड यील्ड्समध्ये (Bond Yields) वाढ झाली. यावर, फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) व्याजदर कपात करेल, या आशा कमी झाल्या. मार्केट आता वर्षात फक्त एक २५ बेसिस पॉइंटची कपात अपेक्षित धरत आहे. या परिस्थितीमुळे सोन्याच्या (Gold) किमती अहवालानुसार $५,१०० प्रति औंसच्या खाली आल्या, तर चांदी (Silver) सुमारे $८२ च्या आसपास व्यवहार करत होती. तरीही, अधिक अलीकडील अहवालानुसार स्पॉट गोल्ड $५,३००-$५,४०० दरम्यान आणि चांदी $८४-$९६ पर्यंत पोहोचल्यानंतर अचानक $८३.७० पर्यंत घसरली. डॉलरची ताकद आणि वाढत्या यील्ड्समुळे सोन्यासारख्या नॉन-इंटरेस्ट बेअरिंग मालमत्तेवर नकारात्मक परिणाम होतो.

मंदीचे कारण: महागाई आणि संरचनात्मक कमजोरी

अमेरिकन डॉलरच्या सुरक्षित आश्रयामुळे (Safe-haven appeal) आणि वाढत्या ऊर्जा दरांमुळे महागाईच्या (Inflation) चिंता पुन्हा वाढल्या आहेत. यामुळे प्रमुख केंद्रीय बँकांकडून व्याजदर कपातीच्या अपेक्षा कमी झाल्या आहेत. मार्केट आता २०२६ साठी ५० बेसिस पॉइंटपेक्षा कमी कपातीची अपेक्षा करत आहे. डाऊ जोन्स आणि एस&पी ५०० इंडेक्सचे पी/ई गुणोत्तर (P/E Ratio) अनुक्रमे सुमारे २३.०४ आणि २८.६९ आहेत, जे जास्त मानले जाऊ शकतात. Dow Inc. (DOW) चा पी/ई गुणोत्तर -८.३३ आहे, जो कंपनीच्या तोट्याचे संकेत देतो. महागाईचा धोका कायम राहिल्यास आणि ऊर्जा दर जास्त राहिल्यास ग्राहक खर्च आणि कंपन्यांच्या नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे बाजारासाठी ही एक मोठी अडचण ठरू शकते.

भविष्यातील वाटचाल: भू-राजकीय अनिश्चितता आणि आर्थिक वास्तव

पुढे पाहता, बाजारासमोर भू-राजकीय अनिश्चितता आणि आर्थिक वास्तव यांचा सामना करण्याचे मोठे आव्हान आहे. संरक्षण क्षेत्रातील कंपन्यांना वाढत्या जागतिक तणावाचा फायदा होऊ शकतो, परंतु एकूणच बाजार मॅक्रोइकॉनॉमिक दबावांना बळी पडण्याची शक्यता आहे. फेडरल रिझर्व्हचे (Federal Reserve) व्याजदर धोरण बाजाराची दिशा ठरवेल. विश्लेषकांच्या मते, महागाई किंवा आर्थिक वाढीबद्दलच्या अपेक्षांमध्ये कोणताही मोठा बदल झाल्यास बाजारात अधिक अस्थिरता दिसू शकते, विशेषतः जागतिक ऊर्जा पुरवठा (Global energy supplies) अजूनही तणावाखाली असताना.