भारतातील मोठ्या कंपन्यांमध्ये महिला नेतृत्वाची कमतरता स्पष्ट दिसत आहे. आकडेवारीनुसार, फॉर्च्युन 500 कंपन्यांमध्ये महिला CEO ची संख्या केवळ 0.4% आहे, जी चिंताजनक बाब आहे.
कंपनी नेतृत्वात महिलांचे स्थान
भारतातील कंपन्यांमध्ये लिंग समानतेचा मुद्दा पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. जरी देशात अनेक हुशार महिला उद्योजक आणि व्यावसायिक नेते असल्या तरी, सर्वोच्च पदांवर त्यांचे प्रतिनिधित्व नगण्य आहे. भारतीय फॉर्च्युन 500 कंपन्यांच्या अहवालानुसार, केवळ 0.4% कंपन्यांमध्ये महिला CEO आहेत, तर व्यवस्थापकीय संचालक (Managing Director) पदावर असलेल्या महिलांचे प्रमाण फक्त 4% आहे. चेअरपर्सन पदावर असलेल्या महिलांचे प्रमाण 5.2% असले तरी, यातील अनेकजणी कौटुंबिक व्यवसायांशी संबंधित आहेत, स्वतंत्र व्यावसायिक प्रगतीमुळे नव्हे.
नियमांमुळे बोर्डात सुधारणा
कंपनी कायद्यानुसार, कंपन्यांच्या बोर्डात किमान एक महिला स्वतंत्र संचालक असणे बंधनकारक आहे. यामुळे बोर्ड स्तरावर महिलांचे प्रतिनिधित्व वाढले आहे. CFA Institute India च्या आकडेवारीनुसार, हे प्रमाण आता 19% पर्यंत पोहोचले आहे. मात्र, अजूनही 41 कंपन्यांनी एकही महिला संचालक नेमलेली नाही, तर 216 कंपन्यांमध्ये केवळ एकच महिला संचालक आहे. केवळ 18 कंपन्यांमध्ये बोर्डात 50:50 लिंग समानता साधली गेली आहे.
नेतृत्व विकासातील आव्हाने
कंपनी नेतृत्वाच्या शर्यतीत महिलांसाठी खरी आव्हाने मधल्या आणि वरिष्ठ व्यवस्थापन स्तरावर आहेत, जिथे 'प्रॉफिट अँड लॉस' (P&L) जबाबदाऱ्या मिळतात. सध्या केवळ 10% ते 12% महिला महत्त्वाच्या व्यवस्थापन पदांवर आहेत, ज्यामुळे C-suite पदांसाठी त्यांच्या नावाची निवड होण्याची शक्यता कमी होते. अनेक तज्ज्ञांचे मत आहे की केवळ कायदेशीर आदेश किंवा कोटा पद्धतीऐवजी, कंपन्यांनी अंतर्गत प्रणाली सुधारण्यावर भर द्यायला हवा, जेणेकरून महिलांना टिकून राहण्यासाठी आणि प्रगती करण्यासाठी मदत मिळेल. दीर्घकाळासाठी, कंपन्यांमध्ये सांस्कृतिक बदल घडवणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून योग्यतेनुसार (merit-based) महिलांचे प्रतिनिधित्व नैसर्गिकरित्या वाढेल. अनेक अभ्यासातून हे सिद्ध झाले आहे की विविध नेतृत्वामुळे कंपन्यांची कामगिरी सुधारते.