अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हमध्ये 'पॉलिसी रिफ्ट' वाढला! महागाई आणि तेलाच्या दरांनी वाढवली चिंता

Fed मधील वाढते मतभेद

Fed च्या नुकत्याच झालेल्या धोरण बैठकीत ऑक्टोबर 1992 नंतर सर्वाधिक अंतर्गत मतभेद दिसून आले. या बैठकीत चार अधिकाऱ्यांनी आपल्या निर्णयावर नाराजी व्यक्त केली. यात काही अधिकारी व्याजदर कपातीची (rate cuts) मागणी करत होते, तर काही भविष्यात धोरणे शिथिल करण्याच्या संकेतांना विरोध करत होते. सप्टेंबर 2025 पासून Fed मध्ये धोरणात्मक मतभेद वाढत असल्याचे दिसून येत आहे, जे पूर्वीच्या एकमताच्या काळाच्या अगदी विरुद्ध आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, FOMC (Federal Open Market Committee) च्या अशा मतभेदांचा बाजारात नकारात्मक अर्थ लावला जातो, ज्यामुळे शेअर बाजारात घसरण आणि अस्थिरता वाढण्याचा धोका असतो.

तेलाचे दर आणि महागाईचा भडका

Middle East मधील वाढत्या संघर्षामुळे तेलाच्या दरात मोठी उसळी घेतली आहे, ज्यामुळे महागाईवर प्रचंड दबाव आला आहे. Hormuz सामुद्रधुनीसारख्या महत्त्वाच्या व्यापार मार्गांमध्ये अडथळे येत असल्याने कच्च्या तेलाच्या (crude oil) दरात वाढ झाली आहे. अंदाजानुसार, 2026 मध्ये Brent crude सरासरी $86 प्रति बॅरल राहू शकते. जर Hormuz सामुद्रधुनी एका तिमाहीसाठी पूर्णपणे बंद झाली, तर West Texas Intermediate (WTI) तेलाचा भाव $110 प्रति बॅरल पर्यंत पोहोचू शकतो आणि चौथ्या तिमाहीतील headline PCE महागाईत 0.35 टक्के वाढ होऊ शकते. मार्च 2026 मध्ये अमेरिकेतील headline inflation 3.3% पर्यंत वाढले, जे मागील महिन्याच्या तुलनेत जास्त आहे, याचे मुख्य कारण ऊर्जेचा वाढता खर्च आहे.

नेतृत्वात बदल आणि अनिश्चितता

Fed सध्या राजकीय दबाव आणि संस्थात्मक आव्हानांच्या वातावरणात नेतृत्वात बदलांना सामोरे जात आहे. Fed चे चेअरमन Jerome Powell यांचा कार्यकाळ संपत असला तरी, ते Fed च्या Board of Governors मध्येच राहतील. दरम्यान, Donald Trump यांनी Powell यांच्या जागी Chair म्हणून नामनिर्देशित केलेले Kevin Warsh यांनी सिनेट समितीची महत्त्वाची मंजुरी पक्षाच्या आधारावर मिळवली आहे. Warsh प्रशासनाच्या दबावाला अनुसरून व्याजदर कमी करण्याच्या बाजूने झुकण्याची शक्यता आहे, तरीही त्यांनी स्वतंत्रपणे काम करण्याचे संकेत दिले आहेत. Powell यांचे Fed मध्ये राहणे आणि Warsh यांचे नवीन नेतृत्व भविष्यातील धोरणांच्या दिशेने अनिश्चितता वाढवत आहे.

Fed च्या विश्वासार्हतेस धोका

Fed मधील वाढते मतभेद आणि बाह्य दबाव यामुळे Fed च्या विश्वासार्हतेवर (credibility) मोठा प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. FOMC मधील वाढती फूट, पुरवठा साखळीतील समस्या आणि भू-राजकीय घटनांमुळे एकत्रित धोरणात्मक प्रतिसाद देणे कठीण होत आहे. यामुळे उच्च महागाई आणि मंद आर्थिक वाढ (stagflation) यांचा धोका वाढत आहे. मार्च 2026 मध्ये अमेरिकेतील बेरोजगारीचा दर 4.3% (जवळपास पूर्ण रोजगार) होता, पण महागाई चिंतेमुळे Fed ला व्याजदर वाढवण्याचा विचार करावा लागल्यास यावरही परिणाम होऊ शकतो.

अनिश्चिततेच्या गर्तेतून मार्गक्रमण

Fed सध्या महागाई, भू-राजकीय अस्थिरता आणि अंतर्गत धोरणात्मक विवादांच्या परिस्थितीतून मार्गक्रमण करत आहे. Fed चे सध्याचे नियोजन व्याजदर स्थिर ठेवण्याचे असले तरी, भविष्यातील मौद्रिक धोरणांबद्दलच्या उच्च अनिश्चिततेमुळे आता त्यांच्या पुढील मार्गदर्शनाकडे (forward guidance) लक्ष लागले आहे. आगामी काही महिने Fed साठी महत्त्वाचे ठरणार आहेत, जिथे ते महागाई नियंत्रणात ठेवण्याचे आणि बाजाराचा विश्वास टिकवून ठेवण्याचे आव्हान पेलणार आहेत, अन्यथा अधिक आर्थिक समस्यांना सामोरे जावे लागेल.