सप्टेंबर महिन्यात विदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FPI) भारतीय शेअर बाजारातून **₹20,974 कोटी** काढून घेतल्याने मोठी खळबळ उडाली आहे. जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यातील खरेदीचा ट्रेंड मोडीत काढत परदेशी गुंतवणूकदार आता माघार घेत आहेत.
जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यात भारतीय बाजारात ₹50,000 कोटींची गुंतवणूक केल्यानंतर, आता सप्टेंबरमध्ये FPI पुन्हा एकदा विक्री मोडमध्ये आले आहेत. १८ सप्टेंबरपर्यंत विदेशी गुंतवणूकदारांनी बाजारातून ₹20,974 कोटी बाहेर काढले आहेत. ही विक्री केवळ एका क्षेत्रापुरती मर्यादित नसून ती व्यापक स्वरूपाची आहे.
जागतिक दबावाचे ३ मुख्य कारणे
१. US बाँड यील्ड: अमेरिकेचे व्याजदर 3.75% ते 4.00% च्या दरम्यान आहेत, तर १० वर्षांचा US बाँड यील्ड 5% च्या जवळ पोहोचला आहे. यामुळे सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या अमेरिकन मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करणे गुंतवणूकदारांना अधिक फायदेशीर वाटत आहे.
२. कच्च्या तेलाच्या किमती: भूराजकीय तणावामुळे ब्रेंट क्रूड ऑईल $100 प्रति बॅरलच्या वर टिकून आहे. भारतासारख्या मोठ्या आयातदार देशासाठी हे महागाई वाढवणारे असून त्यामुळे विदेशी भांडवल बाजारातून बाहेर पडत आहे.
३. रुपयाचे अवमूल्यन: भारतीय रुपया ₹96 प्रति डॉलरच्या आसपास ट्रेड करत आहे. चलनातील या घसरणीमुळे विदेशी गुंतवणूकदारांच्या परताव्यावर (Returns) थेट परिणाम होत असल्याने त्यांचा आत्मविश्वास डगमगला आहे.
२०२६ मधील आकडेवारी धक्कादायक
वर्ष २०२६ बद्दल बोलायचे झाले तर, आतापर्यंत FPI ने भारतीय इक्विटीमधून ₹2.45 लाख कोटी काढून घेतले आहेत. ही आकडेवारी मागील संपूर्ण २०२५ वर्षातील ₹1.66 लाख कोटी च्या विक्रीपेक्षा कितीतरी जास्त आहे. हे स्पष्ट करते की हे संकट केवळ तात्पुरते नसून जागतिक लिक्विडिटीच्या स्थितीशी संबंधित आहे.
आता गुंतवणूकदारांनी काय करावे?
ही लिक्विडिटी-आधारित विक्री असल्याने ज्या लार्ज-कॅप कंपन्यांमध्ये विदेशी गुंतवणूक जास्त आहे, तिथे अस्थिरता वाढू शकते. आता सर्व लक्ष देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांच्या (DII) भूमिकेकडे लागले आहे. जेव्हा जेव्हा विदेशी गुंतवणूकदार विक्री करतात, तेव्हा DII बाजाराला सावरण्यासाठी एक 'सपोर्ट सिस्टम' म्हणून काम करतात. कच्च्या तेलाचे दर आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची चाल याकडे गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष असणे गरजेचे आहे.