परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांची (FPI) भारतीय शेअर बाजारातील हिस्सेदारी १४ वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर **15.88%** असली तरी, त्यांच्या खरेदी-विक्रीचा बाजारावर मोठा परिणाम दिसून येत आहे. जून २०२६ मध्ये संपलेल्या तिमाहीत, ज्या कंपन्यांमध्ये FPIs ने गुंतवणूक वाढवली, त्यांचे शेअर्स **39.57%** नी वाढले.
परदेशी गुंतवणूकदारांचा प्रभाव कायम
भारतीय शेअर बाजारात परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांचा (FPI) प्रभाव अजूनही टिकून आहे, जरी त्यांची एकूण हिस्सेदारी कमी झाली आहे. जून २०२६ च्या तिमाहीतील आकडेवारीनुसार, ज्या कंपन्यांमध्ये FPIs ने आपली गुंतवणूक वाढवली, त्या कंपन्यांच्या शेअरच्या किमतीत सरासरी 39.57% ची वाढ झाली. याउलट, ज्या कंपन्यांमधून FPIs ने गुंतवणूक कमी केली, त्या कंपन्यांच्या शेअरमध्ये सरासरी 23.71% ची वाढ दिसली.
हे आकडे दर्शवतात की परदेशी गुंतवणूकदारांचे निर्णय बाजारातील भावना आणि गती दर्शवण्यासाठी आजही महत्त्वाचे आहेत.
बाजारातील शक्तीचे बदलते समीकरण
FPIs च्या खरेदीमुळे शेअरच्या किमतीत वाढ होत असली तरी, भारतीय बाजारात त्यांची एकूण हिस्सेदारी 15.88% पर्यंत खाली आली आहे, जी १४ वर्षांतील सर्वात कमी आहे. २०२६ च्या पहिल्या सहामाहीत FPIs हे भारतीय शेअर्सचे निव्वळ विक्रेते (Net Sellers) राहिले. मात्र, या घटलेल्या हिस्सेदारीची जागा देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदार (Domestic Institutional Investors) आणि रिटेल गुंतवणूकदारांनी घेतली आहे. ३० जून २०२६ पर्यंत, या देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा एकत्रित बाजार हिस्सा 28.66% पर्यंत पोहोचला आहे, जो आतापर्यंतचा उच्चांक आहे.
या बदलामुळे भारतीय शेअर बाजार अधिक मजबूत होत असल्याचे दिसून येते. पूर्वी FPIs च्या मोठ्या विक्रीमुळे बाजारात मोठी घसरण होत असे, पण आता देशांतर्गत गुंतवणूकदारांच्या सातत्यपूर्ण खरेदीमुळे परदेशी गुंतवणुकीतील घटकांचा प्रभाव कमी झाला आहे.
अलीकडील कल आणि जोखमीचे मुद्दे
२०२६ च्या पहिल्या सहामाहीत परदेशी विक्रीचे प्रमाण मोठे असले तरी, जुलै आणि ऑगस्टच्या सुरुवातीला परिस्थिती बदलली. जागतिक पातळीवरील सकारात्मक संकेत, अमेरिकेच्या व्याजदरातील संभाव्य कपात आणि स्थिर चलन यामुळे FPIs पुन्हा एकदा निव्वळ खरेदीदार (Net Buyers) बनले.
गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की बाजाराची ही लवचिकता जोखमीशिवाय नाही. सध्या बाजार टिकून राहण्यासाठी देशांतर्गत खरेदीवर अधिक अवलंबून आहे. जर देशांतर्गत गुंतवणुकीचा ओघ कमी झाला किंवा जागतिक स्तरावर भू-राजकीय तणाव किंवा अमेरिकेच्या पतधोरणात अचानक बदल झाला, तर बाजारात पुन्हा अस्थिरता येऊ शकते. तसेच, जागतिक इमर्जिंग मार्केटमधील गुंतवणुकीसाठी भारत तैवान आणि दक्षिण कोरियासारख्या देशांशी स्पर्धा करत आहे. आगामी काळात FPIs जुलै-ऑगस्टमधील खरेदीचा कल कायम ठेवतात की नाही आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदार परदेशी गुंतवणुकीतील संभाव्य घट भरून काढण्यासाठी आपली तेजी कायम ठेवतात की नाही, यावर लक्ष ठेवावे लागेल.