FPIs ची दमदार वापसी, पण IT सेक्टर संकटात
गेल्या वर्षी आणि 2026 च्या सुरुवातीला भारतीय बाजारातून मोठी रक्कम बाहेर काढल्यानंतर, आता परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (FPIs) पुन्हा एकदा भारतीय बाजारात सक्रिय झाले आहेत. अमेरिकेसोबत झालेल्या व्यापार करारामुळे (Trade Deal) आणि जागतिक आर्थिक चिंता कमी झाल्यामुळे ही गुंतवणूक वाढली आहे. पण, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मधील वेगाने होत असलेल्या प्रगतीमुळे माहिती तंत्रज्ञान (IT) क्षेत्रात मोठी घसरण सुरू आहे, ज्यामुळे बाजारात एक विसंगती दिसून येत आहे.
बाजारात सुधारणा आणि गुंतवणूक वाढ
फेब्रुवारी 2026 च्या पहिल्या पंधरवड्यात FPIs ने भारतीय इक्विटीमध्ये ₹19,675 कोटींची गुंतवणूक केली. 2025 मध्ये जागतिक व्यापार तणाव आणि जास्त व्हॅल्युएशनमुळे ₹1.66 लाख कोटी काढल्यानंतर हा एक मोठा बदल आहे. विश्लेषकांच्या मते, अमेरिकेतील महागाई कमी झाल्याच्या आकडेवारीमुळे जागतिक व्याजदरांबद्दल सकारात्मक भावना निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे बॉण्ड यील्ड आणि अमेरिकन डॉलर स्थिर झाला आहे. याचा फायदा विकसनशील बाजारपेठांना (Emerging Markets) होत आहे, ज्यात भारताचाही समावेश आहे. देशांतर्गत स्थिर मॅक्रोइकॉनॉमिक आकडेवारी, महागाई नियंत्रण आणि कंपन्यांचे अपेक्षेनुसार आलेले निकाल यामुळे भारताच्या विकास दरावर (Growth Trajectory) विश्वास वाढला आहे. 2026 च्या युनियन बजेटमधील घोषणांनीही गुंतवणूकदारांचा उत्साह वाढवला आहे.
IT सेक्टरमध्ये AI मुळे मोठी घसरण
एकिकडे जिथे बाजारात सर्वसाधारणपणे तेजी दिसत आहे, तिथेच दुसरीकडे IT सेक्टरमध्ये मोठी उलथापालथ झाली आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मधील वेगाने होत असलेल्या प्रगतीमुळे, विशेषतः Anthropic सारख्या कंपन्यांनी प्रगत AI टूल्स बाजारात आणल्यामुळे गुंतवणूकदारांमध्ये मोठी चिंता पसरली आहे. यामुळे, 13 फेब्रुवारी 2026 रोजी संपलेल्या आठवड्यात Nifty IT इंडेक्स 8.2% कोसळला. या विक्रीमुळे अब्जावधी रुपयांचे मार्केट व्हॅल्यू (Market Value) कमी झाले आहे आणि पारंपरिक IT सेवा क्षेत्राच्या बिझनेस मॉडेलवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे, जे जास्त करून मनुष्यबळावर आधारित (Labor-intensive) आणि बिल करण्यायोग्य तासांवर (Billable-hour contracts) अवलंबून आहे. Nifty IT इंडेक्सचा P/E रेशो (Price-to-Earnings Ratio) फेब्रुवारी 2026 च्या मध्यापर्यंत सुमारे 23.22 पर्यंत खाली आला आहे, जो त्याच्या एका वर्षाच्या सरासरी 27.8 पेक्षा कमी आहे. याउलट, Nifty 50 इंडेक्सचा P/E रेशो 13 फेब्रुवारी 2026 पर्यंत 22.2 होता.
जागतिक घडामोडी आणि व्यापार करार
जागतिक स्तरावर, विकसनशील बाजारपेठांमध्ये अनेक घटकांचा गुंतागुंत दिसून येत आहे. काही बाजारपेठा AI-आधारित भांडवली खर्चाचा (Capital Expenditure) फायदा घेत आहेत, तर काही व्यापार धोरणे आणि भू-राजकीय अनिश्चिततेचा सामना करत आहेत. अमेरिकेसोबत झालेला भारताचा अलीकडील व्यापार करार, ज्यामध्ये 50% वरून 18% पर्यंत आयात शुल्क (Tariffs) कमी केले गेले आहे, हा व्यापार-संबंधित अनिश्चितता कमी करण्यासाठी आणि विशिष्ट क्षेत्रांच्या निर्यात क्षमतेत सुधारणा करण्यासाठी एक सकारात्मक पाऊल मानले जात आहे. मात्र, काही क्षेत्रांसाठी ही सकारात्मक बाब IT क्षेत्रातील संरचनात्मक आव्हाने (Structural Challenges) कमी करू शकत नाही.
AI चा IT मॉडेलवर धोका
FPI गुंतवणुकीबद्दलची आशावादी भावना IT क्षेत्रातील गंभीर संकटाने कमी झाली आहे. जनरेटिव्ह AI (Generative AI) मधील वेगवान प्रगती ही भारताच्या बहु-अब्जावधी डॉलर्सच्या IT उद्योगाला आधार देणाऱ्या मनुष्यबळावर आधारित, बिल करण्यायोग्य तासांच्या मॉडेलसाठी एक मोठा धोका निर्माण करत आहे. Anthropic सारख्या कंपन्यांनी जटिल एंटरप्राइझ वर्कफ्लो (Enterprise Workflows) स्वयंचलितपणे पूर्ण करू शकणाऱ्या AI टूल्सच्या लाँचमुळे कंपन्या कालबाह्य (Obsolescence) होण्याची भीती वाढली आहे. यामुळे FPIs कडून मोठी विक्री होत आहे, विशेषतः IT क्षेत्रात गेल्या 16 महिन्यांत FPIs ने मोठ्या प्रमाणात पैसे काढले आहेत. IT सेक्टरचे व्हॅल्युएशनही लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहे, ज्यामुळे या क्षेत्रात सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.
भविष्यातील दृष्टीकोन
IT सेक्टरमधील तीव्र घसरण असूनही, विश्लेषक भविष्याबद्दल विभागलेले आहेत. काही जणांच्या मते, AI चा दीर्घकालीन परिणाम अजून पूर्णपणे समजलेला नाही, त्यामुळे घाबरून विक्री करणे घाईचे ठरू शकते. 2026 च्या युनियन बजेटमध्ये डेटा सेंटर्ससाठी कर सूट (Tax Holidays) आणि IT सेवांसाठी प्रोत्साहन (Incentives) यांसारखे काही दीर्घकालीन फायदे दिले आहेत. तथापि, FPIs आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांसाठी तात्काळ चिंता ही असेल की AI च्या विकसित क्षमता आणि एका महत्त्वाच्या आर्थिक क्षेत्रासाठी असलेल्या त्यांच्या संभाव्य विध्वंसक क्षमतेच्या पार्श्वभूमीवर बाजारातील गुंतवणुकीची शाश्वतता टिकून राहील का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.