पशुधनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधी वनस्पतींच्या दर्जाबाबत FAO ने चिंता व्यक्त केली आहे. जागतिक स्तरावर नियमावलीचा अभाव असला तरी, भारताच्या National Dairy Development Board ने **१० लाखांहून अधिक** यशस्वी प्रयोगांतून एक नवा मार्ग दाखवला आहे.
जागतिक स्तरावरील आव्हाने
संयुक्त राष्ट्रांच्या 'फूड अँड ॲग्रीकल्चर ऑर्गनायझेशन' (FAO) नुसार, जनावरांच्या आजारांवर अँटीबायोटिक्सऐवजी औषधी वनस्पतींचा वापर करणे हा एक उत्तम पर्याय आहे. मात्र, याच्या उत्पादनात कोणतीही जागतिक मानके नसल्याने मोठे अडथळे निर्माण झाले आहेत. वनस्पतींचे अर्क हे भौगोलिक आणि हंगामानुसार बदलत असल्याने, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विक्रीयोग्य एकसारखे उत्पादन तयार करणे कठीण झाले आहे.
भारताचा यशस्वी प्रयोग (NDDB मॉडेल)
जागतिक स्तरावर संभ्रमाचे वातावरण असतानाच, भारताच्या National Dairy Development Board (NDDB) आणि 'डिपार्टमेंट ऑफ ॲनिमल हसबंड्री अँड डेरिंग'ने एक यशस्वी दिशा दाखवली आहे. त्यांनी अँटीबायोटिक्सचा वापर कमी करण्यासाठी 'एथनो-व्हेटरिनरी मेडिसिन'चा वापर सुरू केला आहे.
महत्त्वाची आकडेवारी:
- मार्च २०२५ पर्यंत भारतात सुमारे ११ लाख यशस्वी उपचार पूर्ण झाले आहेत.
- आठ राज्यांमध्ये केलेल्या या उपचारांचा 'सक्सेस रेट' ८० टक्क्यांहून अधिक राहिला आहे.
गुंतवणुकीसाठी संधी आणि जोखीम
पशुवैद्यकीय क्षेत्रात काम करणाऱ्या कंपन्यांसाठी ही एक मोठी संधी आहे. मात्र, शेतकऱ्यांना कमी खर्चात प्रभावी उपाय देण्यासोबतच, या औषधांच्या निर्मितीसाठी लागणाऱ्या शास्त्रीय चाचण्यांवर मोठा खर्च करणे गरजेचे आहे. जर कंपन्यांनी आपल्या उत्पादनांची गुणवत्ता जागतिक मानकांनुसार सिद्ध केली, तर भविष्यात हा एक मोठा ग्लोबल मार्केट सेगमेंट बनू शकतो. गुंतवणूकदारांनी आता या क्षेत्रातील नियामक धोरणांकडे आणि नवीन संशोधन प्रक्रियेकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे ठरेल.