अमेरिकेत महागाईचा भडका! तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या, फेडरल रिझर्व्हच्या रेट कट्सवर प्रश्नचिन्ह

महागाईचा पारा चढला, तेलाच्या किमतींनी गाठले उच्चांक

अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेसाठी मार्च महिना महागाईच्या (Inflation) दृष्टीने चिंताजनक ठरला आहे. अर्थतज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, ग्राहक किंमत निर्देशांकात (CPI) मागील महिन्याच्या तुलनेत 1% वाढ अपेक्षित आहे, जी 2022 नंतरची एका महिन्यात झालेली सर्वात मोठी वाढ आहे. यामागे प्रमुख कारण म्हणजे गॅसोलीनच्या (Gasoline) वाढलेल्या किमती. मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे तेलाचा पुरवठा विस्कळीत झाला असून, कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमती $120 प्रति बॅरलच्या पुढे गेल्या आहेत. 30 मार्च पर्यंत, राष्ट्रीय स्तरावर गॅसोलीनची सरासरी किंमत $4 प्रति गॅलन ओलांडली होती.

कोअर इन्फ्लेशन (Core Inflation) अजूनही चिंतेचा विषय

एकूण महागाई वाढत असली तरी, अन्न आणि ऊर्जा वगळता 'कोअर इन्फ्लेशन' (Core Inflation) नियंत्रणात येताना दिसत नाही. फेब्रुवारीमध्ये कोअर PCE (Personal Consumption Expenditures) 0.4% नी वाढले होते, जे फेडचे आवडते मोजमाप आहे. मार्चमध्येही कोअर CPI 0.3% नी वाढण्याची शक्यता आहे आणि ते 2.5% ते 2.6% च्या दरम्यान राहण्याचा अंदाज आहे. ही सातत्याने वाढत असलेली अंतर्गत महागाई, तसेच मंदावलेली नोकरभरती (Hiring) यामुळे फेडरल रिझर्व्हसाठी (Federal Reserve) परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली आहे.

जागतिक मध्यवर्ती बँकांसमोरही आव्हान

फेडरल रिझर्व्ह एकटंच नाही, तर जगभरातील मध्यवर्ती बँका महागाईच्या या समस्येला तोंड देत आहेत. युरोझोनमध्ये (Eurozone) मार्चमध्ये वार्षिक महागाई 2.5% पर्यंत पोहोचली, जी युरोपियन सेंट्रल बँकेच्या (European Central Bank) लक्ष्यापेक्षा जास्त आहे. ऊर्जा खर्चात 4.9% ची वाढ हे याचे एक प्रमुख कारण आहे. याच धर्तीवर अनेक मध्यवर्ती बँकांनी व्याजदर कपातीची (Interest Rate Cuts) योजना पुढे ढकलली आहे. फेडरल रिझर्व्हने मार्चमध्ये आपले व्याजदर 3.50%-3.75% या दरम्यान ठेवले होते, मात्र आता मार्केटमधील विश्लेषक 2026 मध्ये एकच कपात होईल की नाही, यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत आहेत. काही तज्ञांनी तर व्याजदर वाढण्याची (Rate Hike) शक्यताही वर्तवली आहे.

स्टॅगफ्लेशनचा (Stagflation) धोका वाढला

वाढत्या ऊर्जा किमती आणि मंद आर्थिक वाढ (Weak Economic Growth) एकत्र आल्यास 'स्टॅगफ्लेशन' (Stagflation) चा धोका वाढतो. मध्य पूर्वेतील तणाव हा केवळ तात्पुरता पुरवठा अडथळा नाही, तर यामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर (Global Oil Supply) परिणाम झाला आहे, जो एकूण जागतिक पुरवठ्याचा 20% आहे. या दीर्घकालीन परिणामांमुळे महागाईची भीती अधिक कायमस्वरूपी राहू शकते. दुसरीकडे, नोकरभरतीमधील (Job Market) मंद गती चिंता वाढवत आहे. फेडचे चेअरमन जेरोम पॉवेल (Jerome Powell) यांनी म्हटले आहे की, ऊर्जा किमतींमधील अल्पकालीन चढ-उतारांना त्वरित सामोरे जाण्यासाठी फारसे पर्याय नाहीत आणि भू-राजकीय अनिश्चिततेमुळे (Geopolitical Uncertainty) डेटा-आधारित दृष्टिकोनच योग्य राहील.