भारताला या वर्षी एल निनोचा फटका बसण्याची शक्यता आहे. सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी अँड क्लीन एअर (CREA) च्या अहवालानुसार, 2027 पर्यंत देशाला **18 TWh** वीज कमी पडू शकते. वाऱ्यापासून आणि जलविद्युत उत्पादनात घट झाल्यास, तसेच एअर कंडीशनिंगमुळे विजेची मागणी वाढल्यास, कोळशावर आधारित वीज निर्मितीवर अवलंबित्व वाढू शकते.
एल निनोचा विजेवर काय परिणाम होणार?
ला निनाच्या (La Nina) दौर्यानंतर एल निनोचा (El Nino) प्रभाव आता भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रावर दिसण्याची शक्यता आहे. जुलै 2026 ते जून 2027 या काळात, सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी अँड क्लीन एअर (CREA) च्या एका अहवालानुसार, देशाला अंदाजे 18 TWh वीज निर्मितीचा तुटवडा भासू शकतो. याचे मुख्य कारण म्हणजे वाऱ्यापासून (Wind Power) आणि जलविद्युत (Hydropower) उत्पादनात घट होणे, तर दुसरीकडे हवामानातील उष्णतेमुळे एअर कंडिशनरच्या (AC) वापरामुळे विजेची मागणी वाढणे.
विजेच्या मागणीत वाढ आणि कोळशावर अवलंबित्व
अहवालात असेही म्हटले आहे की, केवळ थंड ठेवण्याच्या उपकरणांमुळे (Cooling Demand) विजेची मागणी वर्षाला 10 TWh ने वाढू शकते. हा वीज तुटवडा भरून काढण्यासाठी, कोळशावर आधारित वीज प्रकल्पांवर (Coal-fired Power Plants) अवलंबून राहावे लागेल. यामुळे कार्बन उत्सर्जनात (CO2 Emissions) अंदाजे 17 दशलक्ष टन वाढ होण्याची शक्यता आहे. हवामान अत्यंत टोकाला गेल्यास, कोळशावर आधारित वीज निर्मिती 24 TWh पर्यंत वाढू शकते. यामुळे वीज ग्रिडच्या स्थिरतेवर (Grid Stability) मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे, कारण नुकतीच भारताची वीज मागणी 270 GW च्या विक्रमी पातळीवर पोहोचली होती.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
या परिस्थितीमुळे, 2030 पर्यंत 500 GW गैर-जीवाश्म इंधन (Non-fossil Fuel) क्षमता निर्माण करण्याच्या भारताच्या ध्येयाचे महत्त्व अधोरेखित होते. कोळसा हा अजूनही ऊर्जेचा मुख्य स्रोत आहे, परंतु अहवालानुसार, सध्याचे कोळसा प्रकल्प बदलत्या ग्रीडच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी पुरेसे लवचिक नाहीत. यापूर्वी, ग्रीड ऑपरेटरना कोळसा प्रकल्पांना सामावून घेण्यासाठी सौर आणि पवन ऊर्जेवर मर्यादा घालाव्या लागल्या होत्या.
सौर ऊर्जा (Solar Energy) हा ऊर्जेचा अधिक स्थिर स्रोत म्हणून उदयास येत आहे. मात्र, एल निनोमुळे हवामानात होणाऱ्या बदलांचा त्यावरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे, बॅटरी स्टोरेज सोल्युशन्स (Battery Storage Solutions) आणि ग्रीड आधुनिकीकरणामध्ये (Grid Modernization) गुंतवणूक वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल. हवामानातील बदलांमुळे होणाऱ्या अस्थिरतेत नवीकरणीय ऊर्जेचा पुरवठा व्यवस्थापित करण्यासाठी हे बदल आवश्यक आहेत.
गुंतवणूकदार म्हणून, सौर ऊर्जा क्षमता वाढवणे आणि एनर्जी स्टोरेज प्रकल्पांच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. यासोबतच, वीज वितरण कंपन्यांवर होणारा आर्थिक परिणाम आणि थर्मल पॉवर उत्पादकांना वाढती मागणी व इंधनाची गरज व्यवस्थापित करताना येणारी आव्हाने यावरही लक्ष ठेवावे लागेल.