सायन्स ॲडव्हान्सेसच्या ताज्या रिपोर्टनुसार, भारतातील १४.५ कोटी बालकांना दरवर्षी किमान एक महिना अतिरिक्त उष्णतेचा (Heat Stress) सामना करावा लागत आहे. ही स्थिती आरोग्य यंत्रणा आणि पायाभूत सुविधांसाठी एक मोठे आव्हान असून भविष्यात कूलिंग तंत्रज्ञान व आरोग्य सेवांची मागणी वाढण्याचे संकेत आहेत.
सायन्स ॲडव्हान्सेस (Science Advances) या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका नवीन संशोधनाने भारतातील भावी पिढीसमोर उभे ठाकलेले हवामान बदलाचे संकट अधोरेखित केले आहे. Vrije Universiteit Brussel च्या संशोधकांच्या मते, भारतातील ६१ टक्के बालके, म्हणजेच १४ कोटी ५० लाख बालके आता दरवर्षी किमान एक महिना धोकादायक उष्णतेच्या तडाख्यात आहेत.
ओलावा असलेली उष्णता (Humid Heat) सर्वात घातक
संशोधनात सामान्य उष्णता आणि 'ह्युमिड हीट' (ओलावा असलेली उष्णता) यातील फरक स्पष्ट केला आहे. कोरड्या उष्णतेच्या तुलनेत ह्युमिड हीट मानवी शरीराची नैसर्गिक शीतलीकरण प्रक्रिया (Perspiration) रोखून टाकते. यामुळे थकवा येणे आणि अवयवांवर ताण येणे अशा गंभीर समस्या उद्भवतात. लहान मुलांची शारीरिक रचना प्रौढांपेक्षा वेगळी असल्याने त्यांना या बदलांचा फटका अधिक तीव्रतेने बसत आहे.
अर्थव्यवस्थेवर आणि उद्योगांवर काय परिणाम?
वाढत्या उष्णतेमुळे दीर्घकालीन स्ट्रक्चरल बदल अनिवार्य आहेत:
- कूलिंग तंत्रज्ञान: एअर कंडिशनिंग, व्हेंटिलेशन सिस्टीम आणि ऊर्जा-कार्यक्षम (Energy-efficient) बांधकाम साहित्याची मागणी वेगाने वाढू शकते.
- पायाभूत सुविधा: उष्णतेपासून संरक्षण देणारी घरे आणि शाश्वत पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीवर भर दिला जाईल.
- आरोग्य सेवा: दीर्घकालीन उष्णतेमुळे होणाऱ्या आजारांवर उपचारासाठी आरोग्य यंत्रणेवर ताण वाढणार असून, सरकारी आरोग्य खर्चात वाढ होण्याची शक्यता आहे.
भविष्यातील धोक्याची पातळी
ग्लोबल वॉर्मिंग वाढत राहिल्यास परिस्थिती अधिक गंभीर होईल. जागतिक तापमान १.५ अंश सेल्सिअसने वाढल्यास प्रभावित बालकांची संख्या १६ कोटी ६० लाखांवर (७४ टक्के) जाईल, तर २ अंश सेल्सिअस वाढीसह ही संख्या १६ कोटी ९० लाखांपर्यंत (९६ टक्के) पोहोचू शकते.
गुंतवणूकदार आणि धोरणकर्त्यांसाठी आगामी काळात आरोग्य सेवा, ग्राहक टिकाऊ वस्तू (Consumer Durables) आणि पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील कंपन्या कशा प्रकारे या वातावरणीय आव्हानांना तोंड देतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.