भारतीय उद्योग परिषदेचे (CII) अध्यक्ष आर. मुकुंदन यांनी सांगितले आहे की, भारताला एक ग्लोबल टॅलेंट सप्लायर (Global Talent Supplier) म्हणून उदयास येण्यासाठी व्यावसायिक प्रशिक्षणावर (Vocational Training) अधिक भर देणे आवश्यक आहे. २०३० पर्यंत दरवर्षी ८० लाख नवीन नोकऱ्यांची गरज भासेल, त्यामुळे देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे महत्त्वाचे आहे. या उपक्रमामुळे व्यावसायिक शिक्षण, स्टाफिंग आणि ट्रेनिंग सेवा क्षेत्रात वाढ अपेक्षित आहे.
काय घडले?
भारतीय उद्योग परिषदेचे (CII) अध्यक्ष आर. मुकुंदन यांनी भारताला कुशल मनुष्यबळाचा (Skilled Labour) जागतिक पुरवठादार बनवण्यासाठी एक मोठी रणनीती आखण्याची गरज असल्याचे म्हटले आहे.
भारतातील मोठ्या युवा लोकसंख्येचा उपयोग करण्यावर भर देताना, मुकुंदन म्हणाले की, वृद्ध लोकसंख्या असलेल्या विकसित देशांमध्ये भारतीय कामगारांसाठी मोठी संधी आहे. CII उद्योग, शिक्षण क्षेत्र आणि व्यावसायिक प्रशिक्षण केंद्रे यांच्यात अधिक सहकार्य वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे, जेणेकरून केवळ पदवीधर तयार न होता, 'इंडस्ट्री-रेडी' (Industry-Ready) मनुष्यबळ निर्माण होईल.
रोजगाराचे लक्ष्य महत्त्वाचे का?
नोकरी निर्मिती हा आर्थिक नियोजनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे. २०२४-२५ च्या आर्थिक सर्वेक्षणाच्या (Economic Survey) आकडेवारीनुसार, भारताला २०३० पर्यंत दरवर्षी अंदाजे ८० लाख नोकऱ्या निर्माण कराव्या लागतील, जेणेकरून वाढत्या मनुष्यबळाला सामावून घेता येईल.
या लक्ष्याला गाठणे भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी खूप महत्त्वाचे आहे. अन्यथा, मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध असलेली तरुण लोकसंख्या (Demographic Dividend) आर्थिक विकासाचे इंजिन बनण्याऐवजी एक आव्हान ठरू शकते. केवळ पदवीवर लक्ष केंद्रित केल्यास, आधुनिक उद्योगांच्या तांत्रिक गरजा आणि पदवीधरांची उपलब्धता यात तफावत निर्माण होण्याचा धोका आहे.
तंत्रज्ञान आणि MSME ची भूमिका
मुकुंदन यांनी नमूद केले की, 'इंडस्ट्री ४.०' (Industry 4.0) आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सारख्या तंत्रज्ञानाचा अवलंब अजूनही अनेक भारतीय कंपन्यांमध्ये सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे. CII कंपन्यांना उत्पादकता वाढवण्यासाठी या तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करण्यास प्रोत्साहित करत आहे.
याव्यतिरिक्त, भारतीय अर्थव्यवस्थेची स्पर्धात्मकता (Competitiveness) सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांवर (MSMEs) अवलंबून आहे. CII च्या मते, जागतिक स्तरावर यशस्वी होण्यासाठी, या लहान कंपन्यांना तंत्रज्ञान-आधारित बाजारात टिकून राहण्यासाठी आणि वाढण्यासाठी अधिक चांगल्या तांत्रिक क्षमता आणि प्रशिक्षणाची आवश्यकता आहे.
क्षेत्रांवर आणि गुंतवणूकदारांवर परिणाम
व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि कौशल्य विकासावर (Skill Development) दिला जाणारा भर गुंतवणूकदारांसाठी एक दीर्घकालीन संधी म्हणून पाहिला जाऊ शकतो. 'इंडस्ट्री-रेडी' मनुष्यबळावर लक्ष केंद्रित केल्याने खालील क्षेत्रांमध्ये वाढ अपेक्षित आहे:
- व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि शिक्षण संस्था: प्रमाणन (Certification), अपस्किलिंग (Upskilling) आणि तांत्रिक प्रशिक्षण देणाऱ्या कंपन्यांना वाढता प्रतिसाद मिळेल.
- स्टाफिंग आणि रिक्रूटमेंट सेवा: देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कुशल मनुष्यबळाची नेमणूक करण्यावर भर दिल्याने, या कंपन्यांच्या सेवांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे.
- उत्पादनातील तंत्रज्ञान एकत्रीकरण: पारंपारिक MSMEs ना स्मार्ट फॅक्टरी टेक आणि AI स्वीकारण्यास मदत करणाऱ्या कंपन्या अधिक महत्त्वाच्या ठरतील.
गुंतवणूकदारांनी पुढे काय पाहावे?
जागतिक टॅलेंट हब बनण्याचे उद्दिष्ट मोठे असले तरी, त्याच्या अंमलबजावणीचा वेग महत्त्वाचा ठरेल. गुंतवणूकदार पुढील तिमाहीत काही गोष्टींवर लक्ष ठेवू शकतात:
- सरकारी धोरणात्मक पाठिंबा: व्यावसायिक प्रशिक्षणासाठी सबसिडी किंवा उद्योग-संलग्न शिक्षणाला प्रोत्साहन देणारे नवीन धोरणात्मक बदल.
- प्रशिक्षणावरील कॉर्पोरेट खर्च: मोठ्या कंपन्या आणि MSMEs त्यांच्या अंतर्गत अपस्किलिंग कार्यक्रमांसाठी बजेटमध्ये लक्षणीय वाढ करतात का?
- नोकरी प्लेसमेंट डेटा: देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तरुण कामगारांच्या नोकरी मिळवण्याच्या दराबद्दलचे अधिकृत अहवाल.
- MSMEs द्वारे AI चा अवलंब: भारतीय नोकरी निर्मितीचा कणा असलेल्या लहान आणि मध्यम उद्योगांमध्ये डिजिटल परिवर्तनाची प्रगती.