Whalesbook
केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी 1 फेब्रुवारी 2026 रोजी अर्थसंकल्प सादर केल्यानंतर लगेचच भारतीय शेअर बाजारात मोठी घसरण झाली. Sensex 1,546.84 अंकांनी म्हणजेच 1.88% घसरून 80,722.94 वर बंद झाला. त्याचप्रमाणे, Nifty 50 495.20 अंकांनी म्हणजेच 1.96% घसरून 24,825.45 वर स्थिरावला. या मोठ्या पडझडीमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता वाढली आणि BSE वर सूचीबद्ध कंपन्यांचे मार्केट कॅपिटल सुमारे ₹6.6 लाख कोटींनी कमी झाले.
STT वाढीचा डेरिव्हेटिव्ह्ज मार्केटवर परिणाम
बाजारातील या घसरणीमागे मुख्य कारण होते ते म्हणजे अर्थमंत्र्यांनी डेरिव्हेटिव्ह्ज ट्रेडिंगवरील सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) मध्ये केलेली अनपेक्षित वाढ. फ्युचर्स ट्रेडिंगवरील STT 0.02% वरून 0.05% पर्यंत वाढवण्यात आला, तर ऑप्शन्स प्रीमियमवरील STT 0.1% वरून 0.15% पर्यंत वाढवण्यात आला. या दरवाढीमुळे सक्रिय ट्रेडर्स, हेजर्स आणि आर्बिट्रेजर्ससाठी व्यवहार खर्च वाढला. विश्लेषकांच्या मते, व्यवहारांचा खर्च वाढल्याने ट्रेडिंग व्हॉल्यूमवर आणि बाजारातील सेंटिमेंटवर त्वरित नकारात्मक परिणाम झाला, ज्यामुळे मोठी विक्री झाली. काही अहवालानुसार, ऑप्शन्स प्रीमियम आणि एक्झरसाइजवरील STT 0.15% पर्यंत वाढवला गेला आहे, जो पूर्वी 0.1% किंवा 0.125% च्या आसपास होता.
VIX मध्ये मोठी वाढ, बाजारात अस्थिरता
बाजारातील या घसरणीसोबतच India VIX मध्येही मोठी वाढ दिसून आली. हा व्होलॅटिलिटी इंडेक्स सुमारे 11% वाढून 15.09 च्या पातळीवर बंद झाला, तर दिवसा इंट्राडेमध्ये तो 16.11 पर्यंत पोहोचला, जो मागील आठ महिन्यांतील उच्चांक आहे. बाजारातील तज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की, VIX वाढणे हे दर्शवते की ट्रेडर्स मोठ्या अस्थिरतेसाठी तयार आहेत, परंतु हे बजेटमधील धोरणात्मक स्पष्टतेनंतरही बाजारात अनिश्चितता असल्याचे संकेत देते. VIX मध्ये सततची वाढ जागतिक व्याजदर आणि भू-राजकीय घडामोडींसारख्या बाह्य अनिश्चितता बाजारात प्रतिबिंबित होत असल्याचे दर्शवते.
व्यापक बाजार आणि सेक्टरचा प्रतिसाद
ही विक्री केवळ प्रमुख निर्देशांकांपुरती मर्यादित नव्हती. मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप इंडेक्समध्येही लक्षणीय घट झाली, काही इंडेक्स 2-3% पेक्षा जास्त घसरले. BSE लिमिटेड आणि MCX सारख्या ब्रोकरेज आणि मार्केट इन्फ्रास्ट्रक्चर कंपन्यांच्या शेअर्सवरही दबाव आला, कारण ट्रेडिंग व्हॉल्यूम कमी होण्याची भीती होती. सेक्टरनुसार पाहिल्यास, PSU बँक्स आणि मेटल शेअर्सनी सर्वाधिक 3.1% पेक्षा जास्त नुकसान नोंदवले, तर ऑइल अँड गॅस, FMCG आणि केमिकल इंडेक्समध्येही लक्षणीय घट झाली.
परदेशी गुंतवणूकदारांची चिंता आणि बजेटचा संदर्भ
परदेशी गुंतवणूकदारांमधील (FIIs) विक्रीचा कल पाहता बाजारातील सेंटिमेंट आणखी खालावले. FIIs ने 2025 मध्ये सुमारे $23 अब्ज आणि जानेवारी 2026 मध्ये आणखी $4 अब्ज भारतीय बाजारातून काढून घेतले होते. बजेटमध्ये परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी नवीन प्रोत्साहन नसणे आणि व्यवहारांचा खर्च वाढल्याने जागतिक भांडवलाला आकर्षित करण्याच्या प्रयत्नांना धक्का बसला. जरी बजेटमध्ये परदेशी व्यक्तींना पोर्टफोलिओ इन्व्हेस्टमेंट स्कीमद्वारे भारतीय इक्विटीमध्ये थेट गुंतवणुकीची परवानगी देण्याचा प्रस्ताव होता, तरी STT वाढीच्या नकारात्मक प्रतिक्रियेमुळे या घोषणेकडे दुर्लक्ष झाले.
व्हॅल्युएशन स्नॅपशॉट
30 जानेवारी 2026 रोजीच्या Trading Closing नुसार, Nifty 50 चा P/E रेशो सुमारे 22.12 होता, तर एकूण मार्केटचा P/E रेशो 22-23 च्या दरम्यान होता. Nifty 50 चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹2.02 क्वाड्रिलियन होते, तर BSE Sensex चे मार्केट कॅप ₹1.64 ते ₹2.04 क्वाड्रिलियन च्या दरम्यान होते. या व्हॅल्युएशननुसार, बजेटपूर्वी बाजार वाजवी पातळीवर व्यवहार करत होता.
विश्लेषकांचे मत आणि पुढील दिशा
बाजारातील विश्लेषकांनी असे सांगितले की, वाढलेला India VIX ट्रेडर्सना अधिक अस्थिरता आणि अनिश्चिततेसाठी तयार असल्याचे दर्शवतो. PlusCash चे संस्थापक आणि CEO, प्रणव कोमर यांनी गुंतवणूकदारांना चांगल्या कंपन्यांवर लक्ष केंद्रित करण्याचा आणि स्टॉप-लॉस शिस्त पाळण्याचा सल्ला दिला. INVasset PMS चे रिसर्च ॲनालिस्ट, कल्प जैन म्हणाले की, अशा अस्थिर परिस्थितीत, बाजार अधिक निवडक बनतो आणि विशिष्ट शेअर्समध्ये हालचाल दिसून येते. तज्ञांच्या मते, VIX मध्ये सतत वाढ हे दर्शवते की आत्मविश्वास पूर्णपणे स्थिर झालेला नाही आणि बाजारात रोटेशनल मूव्ह्स (Rotational Moves) सुरू राहू शकतात, ज्यात मजबूत बॅलन्स शीट आणि कमाईची दृश्यमानता (Earnings Visibility) असलेल्या कंपन्यांना प्राधान्य दिले जाईल.