अश्वथ दमोदरन यांचा इशारा: AI कंपन्यांच्या मूल्यांकनासाठी कर्मचाऱ्यांमध्ये कपात अटळ?

न्यूयॉर्क युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक अश्वथ दमोदरन यांनी AI कंपन्यांच्या **$26 ट्रिलियन** मूल्यांकनावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. त्यांच्या मते, हे मूल्यांकन साधण्यासाठी कंपन्यांना मोठ्या प्रमाणात कर्मचारी कपात करावी लागेल, ज्यामुळे नोकरदार वर्गावर परिणाम होऊ शकतो.

काय घडले?

न्यूयॉर्क युनिव्हर्सिटी (NYU) मधील व्हॅल्युएशनचे तज्ञ प्राध्यापक अश्वथ दमोदरन यांनी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रातील सध्याच्या उत्साहाबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या विश्लेषणानुसार, AI कंपन्यांचे मार्केट व्हॅल्युएशन $26 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचण्यासाठी तंत्रज्ञानातून प्रचंड उत्पादकता वाढ होणे आवश्यक आहे. दमोदरन यांचा अंदाज आहे की ही कार्यक्षमता साधण्यासाठी सध्याच्या 50% पांढरपेशा नोकऱ्या कमी कराव्या लागतील. AI चे मूल्य हे कामगारांवरील खर्च कमी करण्यावर आधारित आहे, ज्यामुळे जागतिक मागणी निर्माण करणारा ग्राहक वर्ग कमी होऊ शकतो.

मूल्यांकनाचे गणित

गुंतवणूकदार अनेकदा तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या स्टॉकची किंमत जास्त नफा मिळवण्याच्या शक्यतेमुळे वाढवतात. AI च्या संदर्भात, मशीन मानवांपेक्षा जलद आणि स्वस्त दरात काम करतील असा युक्तिवाद केला जातो. दमोदरन यांच्या मते, या कंपन्यांना ट्रिलियन डॉलर्सचे मूल्य मिळवण्यासाठी, काम स्वस्त करण्याचा हा 'जागतिक मॉडेल' बनावा लागेल. जर ऑटोमेशनमुळे मोठ्या प्रमाणात कर्मचारी बेरोजगार झाले, तर त्याचा अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. AI कंपन्यांनी सर्व मूल्य मिळवण्याचा प्रयत्न करताना, त्यांचे उत्पादन विकत घेणारे ग्राहकच नोकरी गमावतील, तर या व्यवसाय मॉडेलच्या टिकाऊपणावर ते प्रश्नचिन्ह निर्माण करतात.

भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्व

भारतातील आयटी (IT) सेवा आणि बिझनेस प्रोसेस आउटसोर्सिंग (BPO) क्षेत्रातील कंपन्यांसाठी ही बाब विशेषतः महत्त्वाची आहे. या उद्योगांचा पायाच जागतिक ग्राहकांना पांढरपेशा मनुष्यबळ पुरवण्यावर आधारित आहे. AI च्या वाढत्या वापरामुळे जर कंपन्या एंट्री-लेव्हल आणि मिड-लेव्हलची कामे AI टूल्सने बदलू लागल्या, तर या कंपन्यांच्या कमाईच्या मॉडेलमध्ये जलद बदल होऊ शकतो. भारतीय टेक क्षेत्रातील गुंतवणूकदार कंपन्या AI-आधारित सेवांकडे कशा वळत आहेत यावर लक्ष ठेवून आहेत, परंतु दमोदरन यांचा दृष्टिकोन या संक्रमणाचा सर्वांसाठी फायदेशीर नसण्याचा धोका दर्शवतो.

टिकाऊ मार्ग

दमोदरन नमूद करतात की एक असा मध्यम मार्ग आहे जो आर्थिकदृष्ट्या अधिक स्थिर आहे, जरी तो शेअर बाजारातील सट्टेबाजांसाठी कमी रोमांचक असेल. या परिस्थितीत, AI चा वापर मानवी उत्पादकता वाढवण्यासाठी एक साधन म्हणून केला जाईल, संपूर्णपणे मनुष्यबळ बदलण्यासाठी नाही. यामुळे AI स्टॉकचे मूल्यांकन सध्याच्या सर्वात आशावादी अंदाजांपेक्षा कमी असू शकते, परंतु ते ग्राहक अर्थव्यवस्था आणि खरेदी शक्ती टिकवून ठेवेल. ते सुचवतात की ग्राहक संवाद आणि जटिल समस्या सोडवण्याची आवश्यकता असलेल्या भूमिका, केवळ पुनरावृत्तीची प्रशासकीय कामे करणाऱ्या भूमिकांपेक्षा अधिक सुरक्षित राहतील.

गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?

गुंतवणूकदारांनी कंपन्या AI चा वापर कसा करत आहेत यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे, केवळ त्यांच्या घोषणांच्या हायपवर नाही. सर्वात महत्त्वाचे मेट्रिक हे आहे की AI मुळे 'कर्मचारी प्रति महसूल' (revenue per employee) वाढतो आहे की नाही, विद्यमान कर्मचाऱ्यांची कपात न करता. तसेच, भांडवली खर्चातील बदल (capital spending) पाहणे महत्त्वाचे आहे; AI पायाभूत सुविधांमध्ये मोठी गुंतवणूक करणाऱ्या कंपन्यांनी हे दाखवले पाहिजे की या गुंतवणुकीमुळे नफ्यात शाश्वत वाढ होत आहे, केवळ खर्च कमी होत नाही ज्यामुळे भविष्यात ग्राहक खर्च कमी होऊ शकतो. AI चा वापर संघांना पूरक आहे की एक पर्याय जो दीर्घकालीन आर्थिक मागणीला धोका पोहोचवू शकतो, हे तपासणे महत्त्वाचे राहील.