जागतिक शेअर बाजारात आता ठराविक टेक कंपन्यांचे वर्चस्व वाढले असून, हे प्रमाण डॉट-कॉम काळापेक्षाही जास्त झाले आहे. २०२६ मध्ये AI इन्फ्रास्ट्रक्चरवर होणारा **$७०० अब्ज** डॉलर्सचा अवाढव्य खर्च आणि त्यातून निर्माण होणारी 'सर्क्युलर फायनान्सिंग'ची जोखीम गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.
बाजाराचे वाढते कॉन्सेन्ट्रेशन (Market Concentration)
सध्या जागतिक शेअर बाजार अतिशय कमी कंपन्यांवर अवलंबून आहे. ताज्या आकडेवारीनुसार, S&P 500 मधील टॉप १० कंपन्यांचे मार्केट व्हॅल्यू आता ४१% पर्यंत पोहोचले आहे. २००० सालच्या डॉट-कॉम बबलच्या काळात हे प्रमाण केवळ २७% होते, जे आताच्या तुलनेत खूपच कमी होते. यामुळे संपूर्ण मार्केटची दिशा आता केवळ काही मोजक्या कंपन्यांच्या कामगिरीवर अवलंबून आहे.
AI वर अवाढव्य खर्च आणि परताव्याचे प्रश्न
Microsoft, Meta, Google आणि Amazon यांसारख्या कंपन्या २०२६ मध्ये AI इन्फ्रास्ट्रक्चरवर $७०० अब्ज पेक्षा जास्त खर्च करण्याच्या मार्गावर आहेत. यात चिप्स खरेदी, डेटा सेंटर्स आणि विजेचा खर्च समाविष्ट आहे. प्रश्न हा आहे की, AI सेवांमधून मिळणारा महसूल या खर्चाच्या तुलनेत कितपत वाढेल? जर परतावा न मिळाल्यास या क्षेत्रात मोठी घसरण पाहायला मिळू शकते.
'सर्क्युलर फायनान्सिंग' आणि लपलेले कर्ज
तज्ज्ञांच्या मते, टेक कंपन्या सध्या 'सर्क्युलर फायनान्सिंग'च्या खेळात अडकल्या आहेत. यामध्ये मोठ्या टेक कंपन्या एकमेकींमध्ये गुंतवणूक करतात किंवा स्टार्टअप्सना कर्ज मिळवून देण्यासाठी गॅरंटी देतात. यामुळे मागणी खऱ्यापेक्षा जास्त भासते आणि नफ्याचे आकडे फुगवले जातात. याव्यतिरिक्त, २०२५ च्या अखेरीस कंपन्यांवर $६६२ अब्ज डॉलर्सची ऑफ-बॅलन्स-शीट लीज कमिटमेंट (कर्ज) होती, जी सामान्य रिपोर्ट्समध्ये लगेच दिसत नाही.
गुंतवणूकदारांनी काय करावे?
Shiller CAPE ratio नुसार, सध्या या शेअर्सचे व्हॅल्युएशन गेल्या १५० वर्षांतील दुसऱ्या क्रमांकाच्या उच्चांकावर आहे. गुंतवणुकीचा निर्णय घेताना केवळ रेव्हेन्यू न पाहता, कंपनीचा प्रत्यक्ष नफा (Profit), कर्जाचे प्रमाण आणि मार्जिन यांकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. पोर्टफोलिओमध्ये विविधता (Diversification) राखणे हाच या अस्थिरतेत धोका कमी करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे.