अर्थशास्त्रातील २०२६ सालचा प्रतिष्ठित नोबेल पुरस्कार Robert E. Hall आणि Michael Woodford यांना जाहीर झाला आहे. 'मायक्रोइकॉनॉमिक फाऊंडेशन्स ऑफ मॅक्रोइकॉनॉमिक स्टॅबिलायझेशन' या विषयावरील त्यांच्या संशोधनासाठी त्यांना हा गौरव मिळाला आहे.
रॉयल स्वीडिश अकॅडमी ऑफ सायन्सेसने अर्थशास्त्रातील २०२६ सालचा 'स्वेरिजेस रिक्सबँक प्राईज इन इकॉनॉमिक सायन्सेस' स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचे Robert E. Hall आणि कोलंबिया विद्यापीठाचे Michael Woodford यांना जाहीर केला आहे. वैयक्तिक ग्राहक आणि कंपन्यांचे वर्तन यांचा राष्ट्रीय धोरणांशी कसा संबंध असतो, याचे सखोल विश्लेषण या जोडगोळीने मांडले आहे.
मायक्रो आणि मॅक्रो अर्थशास्त्रातील दुवा
या संशोधनाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी मांडलेले 'मायक्रोइकॉनॉमिक फाऊंडेशन्स ऑफ मॅक्रोइकॉनॉमिक स्टॅबिलायझेशन' हे तत्व. अनेक दशकांपासून जीडीपी (GDP), महागाई आणि बेरोजगारी यांसारख्या मॅक्रो मुद्द्यांचा सामान्यांच्या वागणुकीशी मेळ घालण्याचे आव्हान अर्थशास्त्रज्ञांसमोर होते. Hall आणि Woodford यांनी अशा मॉडेल्सचा विकास केला, ज्यातून हे स्पष्ट होते की भविष्यातील अपेक्षांवरून लोक आणि कंपन्या कसे निर्णय घेतात आणि त्या निर्णयांचा सरकारी धोरणांवर काय परिणाम होतो.
आधुनिक धोरणांची नवी दिशा
Robert Hall यांनी केलेल्या संशोधनामुळे हे स्पष्ट झाले की, लोक केवळ तात्पुरत्या उत्पन्नावर नाही, तर दीर्घकालीन अपेक्षेवर खर्चाचा निर्णय घेतात. यामुळेच अनेकदा सरकारकडून दिल्या जाणाऱ्या टॅक्स कट किंवा स्टिम्युलसचा अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाही. दुसरीकडे, Michael Woodford यांनी 'प्राइस स्टिकिनेस' आणि 'फॉरवर्ड गायडन्स' या संकल्पनांवर काम केले. मध्यवर्ती बँका भविष्यातील धोरणांचे संकेत देऊन सध्याच्या अर्थव्यवस्थेला कशी दिशा देऊ शकतात, हे त्यांच्या सिद्धांताने जगाला दाखवून दिले आहे.
आजच्या काळात जेव्हा जगभरातील अर्थव्यवस्था महागाई आणि अनिश्चिततेच्या गर्तेत आहेत, तेव्हा या दोन्ही तज्ज्ञांचे संशोधन धोरणकर्त्यांसाठी एक अत्यंत प्रभावी साधन ठरत आहे. केवळ आकडेवारीवर अवलंबून न राहता, मानवी वर्तन आणि भविष्यातील अपेक्षा यांचा ताळमेळ बसवून आर्थिक स्थैर्य कसे राखता येईल, याचे मोठे काम या संशोधनातून समोर आले आहे.