अमेरिकेच्या संरक्षण दलाला मोठा धक्का बसला आहे. इराणविरुद्धच्या मोहिमेदरम्यान अमेरिकेने तब्बल **45** MQ-9 रीपर ड्रोन गमावले आहेत. या नुकसानीची आर्थिक किंमत **$1.3 अब्ज** डॉलर्सपेक्षा जास्त आहे. अमेरिकेकडील एकूण ड्रोन फ्लीटच्या सुमारे **25%** ड्रोन गमावल्याने पुरवठा साखळीवर ताण निर्माण झाला आहे आणि आधुनिक हवाई युद्धाचा मोठा खर्च समोर आला आहे.
अमेरिकेच्या हवाई क्षमतेसमोर मोठे आव्हान
अमेरिकेच्या संरक्षण दलाला सध्या हवाई टेहळणीच्या क्षमतेबाबत मोठे आव्हान पेलावे लागत आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ सुरू असलेल्या मोहिमांमध्ये अमेरिकेने 45 MQ-9 रीपर ड्रोन गमावले आहेत. हे ड्रोन अमेरिकेच्या गुप्तचर आणि हल्ल्यांच्या क्षमतेचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत, जे एकूण ड्रोन फ्लीटच्या सुमारे पाव भागाइतके आहेत. या ड्रोनचे एकत्रित मूल्य $1.3 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
आर्थिक आणि सामरिक किंमत
प्रत्येक MQ-9 रीपर ड्रोनची किंमत $30 दशलक्ष ते $50 दशलक्ष डॉलर्सपर्यंत आहे. यात बसवलेले सेन्सर आणि शस्त्र प्रणालीनुसार ही किंमत बदलते. थेट आर्थिक नुकसानीपलीकडे, या घटनांमुळे लष्कराच्या नियोजनालाही गुंतागुंत निर्माण झाली आहे. शत्रूच्या हल्ल्यांव्यतिरिक्त, तांत्रिक बिघाड आणि कम्युनिकेशन लिंक फेल्युअरमुळेही हे नुकसान झाले आहे. ही घट लक्षणीय आहे कारण अशा प्रकारची महागडी आणि जटिल मालमत्ता बदलणे ही एक वेळखाऊ प्रक्रिया आहे.
संरक्षण पुरवठा साखळीवर परिणाम
या ड्रोनचे सातत्याने होणारे नुकसान अमेरिकेच्या संरक्षण उत्पादन क्षमतेवर आधीपासून असलेल्या ताणाला आणखी वाढवत आहे. इतर प्रदेशांतील सततच्या गरजांमुळे लष्कराकडे आधीच दारुगोळ्याचा साठा कमी होता. या परिस्थितीमुळे, प्रशासनाला काँग्रेसकडून अतिरिक्त निधीची मागणी करावी लागत आहे जेणेकरून ड्रोनचा साठा भरून काढता येईल आणि नष्ट झालेल्या विमानांमुळे निर्माण झालेली पोकळी भरून काढता येईल. संरक्षण उद्योगासाठी, याचा अर्थ असा की सरकारी खर्चाचे प्राधान्यक्रम बदलू शकतात.
ड्रोन युद्धाचे भविष्य
MQ-9 रीपर अनेक वर्षांपासून अमेरिकेच्या हवाई सामर्थ्याचा आधारस्तंभ राहिला आहे, परंतु नुकसानीचा उच्च दर धोरणात्मक बदलांना गती देत आहे. लष्करी नियोजन अधिकाधिक स्वस्त, 'स्वॉर्म-कॅपेबल' ड्रोनच्या विकासाकडे झुकत आहे, जे टेहळणी आणि हल्ल्याच्या कामांसाठी वापरले जाऊ शकतील. महागड्या, एकल युनिट मालमत्तेवर अवलंबून राहण्याऐवजी, स्वस्त ड्रोनवर भर दिला जात आहे, जे आधुनिक हवाई संरक्षण प्रणालींना अधिक प्रभावीपणे तोंड देऊ शकतील. यामुळे, संरक्षण कंत्राटदारांचे प्राधान्यक्रम बदलू शकतात.
उत्पादक आणि क्षेत्राचा संदर्भ
MQ-9 रीपर ड्रोनचे उत्पादन जनरल ऍटॉमिक्स एरोनॉटिकल सिस्टम्स (General Atomics Aeronautical Systems) करते, जी एक खाजगी कंपनी आहे. ही सार्वजनिकरित्या सूचीबद्ध नसल्यामुळे, शेअर बाजारात या नुकसानीचा थेट परिणाम दिसत नाही. तथापि, ही घटना जागतिक संरक्षण क्षेत्रासाठी एक सूचक आहे. गुंतवणूकदार प्रादेशिक संघर्षामुळे मागणी कशी वाढते आणि नवीन तंत्रज्ञानाकडे बजेट कसे वळवले जाते हे समजून घेण्यासाठी अशा घडामोडींवर लक्ष ठेवतात. आगामी काळात, अमेरिकेच्या संरक्षण बजेटमध्ये ड्रोन तंत्रज्ञानावर किती भर दिला जातो हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.