सरकारी संरक्षण उत्पादक AWEIL (Advanced Weapons and Equipment India Ltd) च्या स्मॉल आर्म्सच्या गुणवत्तेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. संसदेच्या एका अहवालात लष्कराकडील **269** शस्त्रांच्या अपघातांना ही निकृष्ट गुणवत्ता कारणीभूत असल्याचे म्हटले आहे. यामुळे संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातील कार्यक्षमतेवर आणि मागणीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
गुणवत्तेतील त्रुटी आणि सुरक्षिततेचे धोके
संसदेच्या सार्वजनिक उपक्रम समितीने (PAC) सादर केलेल्या एका अहवालाने भारतातील सरकारी संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातील गंभीर समस्यांवर प्रकाश टाकला आहे. या अहवालात, AWEIL (Advanced Weapons and Equipment India Ltd) द्वारे उत्पादित लहान शस्त्रांमध्ये 269 भारतीय लष्करी शस्त्रांशी संबंधित अपघात झाल्याचे निदर्शनास आणले आहे. या अपघातांचे मुख्य कारण जुनी शस्त्रे आणि उत्पादनातील निकृष्ट दर्जाचे नियंत्रण असल्याचे म्हटले आहे. नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षकांच्या (CAG) आकडेवारीनुसार, अनेक सदोष शस्त्रे त्यांच्या सेवा कालावधीच्या पलीकडे गेली होती. उपकरणांमध्ये निकृष्ट दर्जाचे साहित्य, कडकपणाचे चुकीचे मोजमाप आणि उत्पादन प्रक्रियेतील त्रुटी यासारख्या समस्या आढळल्या. अहवालात असे सुचवले आहे की AWEIL ची अंतर्गत गुणवत्ता तपासणी प्रक्रिया या त्रुटींना अंतिम वापरकर्त्यांपर्यंत पोहोचण्यापासून रोखण्यास अपुरी होती.
कामकाजाच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम
या अहवालातील एक गंभीर निरीक्षण म्हणजे AWEIL ला उत्पादन क्षमतेचा वापर करण्याबाबत भेडसावणारे आव्हान. आकडेवारी दर्शवते की आर्थिक वर्ष 2015-16 ते 2019-20 दरम्यान, लहान शस्त्रांच्या कारखान्यांना भारतीय लष्कराकडून अत्यंत कमी मागणी होती, ज्यामुळे एकूण उत्पादनाच्या केवळ 10% वापर झाला. दीर्घकालीन आणि स्थिर ऑर्डरची कमतरता असल्यामुळे गृह मंत्रालयाकडून (Ministry of Home Affairs) लहान ऑर्डरवर अवलंबून राहावे लागले, जे उपलब्ध उत्पादन क्षमता वापरण्यासाठी पुरेसे नव्हते.
संरक्षण क्षेत्राचे भविष्य
AWEIL ही एक सरकारी मालकीची कंपनी असून ती सार्वजनिकरित्या सूचीबद्ध नाही, त्यामुळे तिचा शेअर बाजारभाव नाही. मात्र, हा अहवाल भारतीय संरक्षण क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाचा सूचक आहे. 'आत्मनिर्भर भारत' अंतर्गत संरक्षण उत्पादनाचे स्वदेशीकरण करण्यातील आव्हानांसाठी हा अहवाल एक केस स्टडी म्हणून पाहिला जाऊ शकतो. भविष्यात, गुणवत्ता आश्वासन एजन्सी आणि उत्पादन युनिट्स यांच्यात समन्वय सुधारण्यासाठी सरकारकडून धोरणात्मक सुधारणांवर लक्ष केंद्रित केले जाण्याची अपेक्षा आहे. संरक्षण क्षेत्राचा मागोवा घेणारे गुंतवणूकदार, या निष्कर्षांमुळे खाजगी कंपन्यांना शस्त्र उत्पादनाचे आउटसोर्सिंग वाढेल की सध्याच्या ऑर्डनन्स फॅक्टरी रचनेत मोठा बदल घडवून आणला जाईल, यावर लक्ष ठेवतील.