भारतीय नौदलाची क्षमता वाढवण्यासाठी DRDO आता स्वदेशी एअर-इंडिपेंडंट प्रोपल्शन (AIP) प्रणालीच्या दुसऱ्या टप्प्यात दाखल झाले आहे. या तंत्रज्ञानामुळे कलवरी-क्लास पाणबुड्यांचा पाण्याखालील कालावधी लक्षणीयरीत्या वाढणार असून, २०२७ पर्यंत हे काम पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
स्वदेशी तंत्रज्ञानाची भरारी
डिफेन्स रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट ऑर्गनायझेशन (DRDO) ने स्वदेशी एअर-इंडिपेंडंट प्रोपल्शन (AIP) विकसित करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. डिझेल-इलेक्ट्रिक पाणबुड्यांना वारंवार हवेसाठी पृष्ठभागावर यावे लागते, ज्यामुळे त्यांच्या ओळखीचा धोका वाढतो. आता हायड्रोजनवर आधारित फ्युएल सेल तंत्रज्ञानामुळे पाणबुड्या दीर्घकाळ पाण्याखाली राहू शकतील, ज्यामुळे त्यांची 'स्टेल्थ' (Stealth) क्षमता प्रचंड वाढणार आहे.
L&T आणि Mazagon Dock ची भूमिका
सध्या या प्रकल्पाचे ऊर्जेचे मॉड्यूल (Energy Module) चाचणी टप्प्यात आहे. गुजरात मधील हजीरा येथील फॅसिलिटीमध्ये Larsen & Toubro (L&T) द्वारे ट्रायल प्रोटोकॉल राबवले जात आहेत. हे काम यशस्वी झाल्यावर, Mazagon Dock Shipbuilders Limited कडे हे मॉड्यूल कलवरी-क्लास पाणबुड्यांमध्ये बसवण्याची जबाबदारी सोपवली जाईल. सरकारने या एकत्रीकरणासाठी २०२७ ही डेडलाईन निश्चित केली आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे संधी आणि जोखीम?
संरक्षण क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांसाठी हा एक महत्त्वाचा बदल आहे. स्वदेशी निर्मितीमुळे परदेशी उपकरणांवरील अवलंबित्व कमी होऊन खर्च मर्यादित राहण्यास मदत होईल. मात्र, तांत्रिक आव्हानेही मोठी आहेत. हायड्रोजन आधारित तंत्रज्ञान पाणबुड्यांच्या संरचनेत बसवणे (Retrofitting) हे एक क्लिष्ट इंजिनीअरिंग काम आहे. या मोठ्या प्रकल्पांमध्ये वेळेत विलंब किंवा उत्पादन खर्चात वाढ होण्याचा धोका नेहमीच असतो. त्यामुळे, हजीरा फॅसिलिटीमधील प्रगती आणि नौदलाच्या पुढील अधिकृत अपडेट्सवर गुंतवणूकदारांचे लक्ष असणे गरजेचे आहे.