ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ: પેસિવ ફંડ્સની સંપત્તિ વધી, પણ ઇન્ડેક્સ ફંડ્સમાં રોકાણ ઘટ્યું – રોકાણકારોનો બદલાતો મૂડ?

એપ્રિલ મહિનામાં ભારતીય પેસિવ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સે પોતાના એસેટ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) માં 7.6% નો વધારો નોંધાવ્યો, જે ₹15.19 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયો. આ વૃદ્ધિ પાછળ ₹20,082 કરોડ નો ચોખ્ખો ઇનફ્લો (Net Inflow) અને લગભગ ₹88,000 કરોડ ની માર્કેટ ગેઇન્સ (Market Gains) કારણભૂત છે. બીજી તરફ, પેસિવ રોકાણનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો ગણાતા ઇન્ડેક્સ ફંડ્સમાં રોકાણ 43% ઘટીને માત્ર ₹4,626 કરોડ રહ્યું. આ આંકડા સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હવે આ કેટેગરીમાં ક્યાં પૈસા લગાવવા તે અંગે વધુ પસંદગીયુક્ત બની રહ્યા છે.

ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોના મતે, રોકાણકારો હવે ચોક્કસ સેક્ટર પર દાવ લગાવવાને બદલે ડાયવર્સિફાઇડ (Diversified), પોર્ટફોલિયો-કેન્દ્રિત વ્યૂહરચનાઓને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે. સ્થિરતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા તરફનો આ ઝુકાવ રોકાણકારોના પરિપક્વ અભિગમને દર્શાવે છે. જોકે એક્ટિવ ઇક્વિટી ફંડ્સ પેસિવ અને હાઇબ્રિડ વિકલ્પો સામે બજાર હિસ્સો ગુમાવી રહ્યા છે, તેમ છતાં તેઓ સિસ્ટમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન (SIP) દ્વારા નોંધપાત્ર ઇનફ્લો આકર્ષિત કરી રહ્યા છે. માર્ચ મહિનામાં બજારમાં આવેલા ઘટાડાની ચિંતાઓને કારણે રોકાણકારો ટૂંકા ગાળાના ફાયદા માટે ફરીથી એક્ટિવ ફંડ્સ તરફ વળી રહ્યા હોવાનું પણ બની શકે છે.

ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ અને એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETFs) બંને પેસિવ રોકાણનો એક્સપોઝર આપે છે, પરંતુ તેમના ઉપયોગમાં તફાવત છે. ETFs માં ઇન્ટ્રા-ડે ટ્રેડિંગ (Intraday Trading) શક્ય છે, પરંતુ તેમાં બ્રોકરેજ અને સ્પ્રેડ (Spread) ખર્ચ સામેલ હોય છે, જે તેમને લમ્પ-સમ (Lump-sum) રોકાણ અથવા એક્ટિવ ટ્રેડર્સ માટે વધુ યોગ્ય બનાવે છે. મોટાભાગના રિટેલ રોકાણકારો, ખાસ કરીને SIP નો ઉપયોગ કરનારાઓ માટે, ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ વધુ સરળ છે કારણ કે તેમને ડિમેટ એકાઉન્ટ (Demat Account) ની જરૂર નથી અને નેટ એસેટ વેલ્યુ (NAV) પર આધારિત કિંમત નિર્ધારણ થાય છે. ઇન્ડેક્સ ફંડ્સમાં જોવા મળેલો ઘટાડો કદાચ એ વાતનો સંકેત છે કે રોકાણકારો અનિશ્ચિત બજારોમાં આ ખર્ચ સામે ટ્રેડિંગના લાભોનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે. ગોલ્ડ અને સિલ્વર ETFs માં પણ રોકાણકારોનો રસ વધ્યો છે, જેણે એપ્રિલ મહિનામાં સલામત સંપત્તિઓની માંગને વેગ આપ્યો.

એકંદરે પેસિવ ફંડ્સની AUM વૃદ્ધિ માત્ર નવા રોકાણના પૈસાથી નહીં, પરંતુ માર્કેટ ગેઇન્સ પર વધુ નિર્ભર રહી છે, જે કેટલાક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. પેસિવ રોકાણ ઓછો ખર્ચ અને ડાયવર્સિફિકેશન માટે જાણીતું છે, પરંતુ આ વલણ સૂચવી શકે છે કે રોકાણકારો બજારમાં તીવ્ર ઉતાર-ચઢાવ કે ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ વોલેટિલિટી (Volatility) દરમિયાન તેની મર્યાદાઓને ઓળખી રહ્યા છે. કેટલાક રોકાણકારોનું એક્ટિવ કે હાઇબ્રિડ ફંડ્સ તરફ વળવું એ દર્શાવે છે કે તેઓ વધુ લવચીક મેનેજમેન્ટ અથવા જોખમ સુરક્ષા શોધી રહ્યા છે, જે શુદ્ધ ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ પ્રદાન કરી શકતા નથી. આનાથી પેસિવ રોકાણકારો વધુ જોખમી બની શકે છે. SIP વૃદ્ધિનો ધીમો દર અને ડેટ ફંડ્સ (Debt Funds) માં મજબૂત પુનરાગમન જેવો વ્યાપક બજાર ડેટા પણ રોકાણકારોની વધતી સાવધાની દર્શાવે છે. વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) દ્વારા ભારતીય શેરબજારમાં સતત વેચાણ પણ આ સાવચેતીભર્યા દ્રષ્ટિકોણમાં વધારો કરે છે.

મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણકારોની ભાગીદારી એકંદરે મજબૂત રહી છે, SIPs માસિક લગભગ ₹31,000 કરોડ નું યોગદાન આપી રહી છે. જોકે, શુદ્ધ ઇન્ડેક્સ ફંડ રોકાણથી દૂર જવાનો બદલાવ દર્શાવે છે કે રોકાણકારો જોખમ-વળતર (Risk-adjusted returns) અને સ્થિરતા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. લાંબા ગાળાના રોકાણના લક્ષ્યો સાથે આ ડાયવર્સિફાઇડ, લાર્જ-કેપ એક્સપોઝરની પસંદગી સુસંગત છે. પેસિવ વ્યૂહરચનાઓ ઓછા ખર્ચને કારણે એકંદરે સંપત્તિ મેળવતી રહેશે તેવી અપેક્ષા છે, પરંતુ રોકાણકારો વધુ ચોક્કસ નિયંત્રણ અથવા બજારના ઉતાર-ચઢાવ સામે રક્ષણ માટે વિશિષ્ટ પેસિવ અથવા એક્ટિવ ફંડ્સની શોધ કરી શકે છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે સલામતીની માંગ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે, જે ડેટ અને હાઇબ્રિડ ફંડ્સને ફાયદો પહોંચાડશે, જ્યારે ઇન્ડેક્સ ફંડ્સમાં સ્થિર, જોકે ઝડપી નહીં, વૃદ્ધિ જોવા મળશે.