Whalesbook
WTO మూల సూత్రాలపై అమెరికా భారీ ప్రతిపాదనలు
ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) యొక్క ప్రాథమిక సూత్రాల్లో కీలక మార్పులు తీసుకురావాలని అమెరికా ప్రతిపాదిస్తోంది. రాబోయే 14వ WTO మినిస్టీరియల్ కాన్ఫరెన్స్ (Ministerial Conference) కు కొద్ది రోజుల ముందు, అమెరికా ఒక కీలక పత్రాన్ని విడుదల చేసింది. ఈ పత్రంలో, మోస్ట్ ఫేవర్డ్ నేషన్ (Most Favored Nation - MFN) రూల్ కింద నాన్-డిస్క్రిమినేషన్ (Non-Discrimination) వంటి అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలను, అలాగే అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు (Developing Countries) ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రత్యేక చికిత్స (Special Treatment for Developing Countries - S&DT) ను అమెరికా ప్రశ్నిస్తోంది. అంతేకాకుండా, బహుపాక్షిక వ్యవస్థకు (Multilateral System) మూలస్తంభమైన ఏకాభిప్రాయ-ఆధారిత నిర్ణయం (Consensus-based decision-making) తీసుకునే విధానాన్ని కూడా సవాలు చేస్తోంది.
MFN సూత్రాన్ని పునఃపరిశీలించాలని, దానిని 'పరస్పర సహకారానికి' (Reciprocity) అనుసంధానించాలని అమెరికా సూచిస్తోంది. దీని ద్వారా, వివిధ దేశాల భాగస్వాములతో వివక్ష చూపడానికి అమెరికాకు మరిన్ని స్వేచ్ఛ లభించవచ్చని భావిస్తున్నారు. అదనంగా, S&DT కోసం మరింత స్పష్టమైన, నిష్పాక్షికమైన ప్రమాణాలను (Objective Criteria) రూపొందించాలని ఈ పత్రం కోరుతోంది. దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల హోదాను, ముఖ్యంగా పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థల స్వీయ-నిర్ధారణను (Self-designation) పరిశీలించడం ద్వారా, ఈ నిబంధనలు వాటి అసలు లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చేలా చూడటం. ఈ చర్యలు వివక్షాపూరిత వాణిజ్య పద్ధతులను చట్టబద్ధం చేయడానికి ఉద్దేశించినవని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ప్లూరిలేటరల్ ఒప్పందాలపై భారత్ వ్యతిరేకత, WTOకు నష్టం జరుగుతుందని హెచ్చరిక
అమెరికా పత్రం, WTO నిర్మాణంలో 'ప్లూరిలేటరల్ ఒప్పందాలను' (Plurilateral Agreements) - అంటే కొద్ది మంది సభ్యుల మధ్య జరిగే ఒప్పందాలను - ఏకీకృతం చేయాలని కూడా సూచిస్తోంది. ఈ విధానాన్ని భారత్, ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. సార్వత్రిక ఏకాభిప్రాయం (Universal Consensus) లేకుండా, ప్లూరిలేటరల్ ఒప్పందాలను WTO అధికారిక వ్యవస్థలో చేర్చడం వల్ల, ప్రాథమిక సూత్రాలు బలహీనపడే ప్రమాదం ఉందని, ఇది అస్థిరమైన నిర్ణయాలకు దారితీయవచ్చని వారు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
ట్రేడ్ నిపుణుడు బిశ్వజిత్ ధర్ (Biswajit Dhar) హెచ్చరిస్తూ, అమెరికా ప్రతిపాదన WTO నియమాల-ఆధారిత వ్యవస్థను బలహీనపరిచే విధానాలను 'సంస్థాగతపరుస్తుందని' (Institutionalize) అన్నారు. "MFN హక్కును తొలగించి, దానిని పరస్పర సహకారానికి అనుసంధానించడం అమెరికాకు దేశాలతో వివక్ష చూపడానికి స్వేచ్ఛనిస్తుంది," అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ప్లూరిలేటరల్ ఒప్పందాలను ప్రోత్సహించడం వలన 'గందరగోళం' (Chaos) ఏర్పడవచ్చు, ఎందుకంటే దేశాల సమూహం ఎప్పుడైనా ముందుకు వచ్చి, ఇతరుల సమ్మతి లేకుండా ఏదైనా విషయంపై చర్చలు ప్రారంభించవచ్చని ధర్ తెలిపారు.
భారత్ ఎల్లప్పుడూ విధానపరమైన కారణాలతో (Procedural Grounds) అలాంటి ప్లూరిలేటరల్ కార్యక్రమాలను వ్యతిరేకిస్తూ వచ్చింది. సంస్కరణలు 'WTO నియమాలను వంచేవిగా' (Bending WTO Rules) లేదా సంస్థ స్వభావాన్ని పరోక్షంగా మార్చేవిగా ఉండకూడదని న్యూఢిల్లీ స్పష్టం చేసింది. ఇలాంటి చర్యలు WTO ను కోలుకోలేని విధంగా దెబ్బతీసి, దాని పునాదులపై విశ్వాసాన్ని తగ్గించవచ్చని భారత్ విశ్వసిస్తోంది. ఈ చర్చలు రాబోయే మినిస్టీరియల్ కాన్ఫరెన్స్ కు ఒక వివాదాస్పద వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి, ఇక్కడ ప్రపంచ వాణిజ్య పాలన భవిష్యత్తు ఒక కీలక అంశంగా మారనుంది.