భారత్ ఇంధన భద్రతకు ముప్పు? హోర్ముజ్ జలసంధిపై మోడీ-ట్రంప్ చర్చలు

అమెరికా-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతలు.. భారత్‌కు ముప్పు?

పశ్చిమాసియాలో పెరుగుతున్న సైనిక ఉద్రిక్తతలు, ముఖ్యంగా అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య నెలకొన్న ఘర్షణల నేపథ్యంలో, హోర్ముజ్ జలసంధి వద్ద పరిస్థితులు మరింత క్లిష్టంగా మారాయి. అమెరికా సైనిక బలగాలు ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలకు వెళ్లే, వచ్చే సముద్ర మార్గాలపై దిగ్బంధనం విధించినట్లు ప్రకటించాయి. ఇరాన్ కూడా డ్రోన్ దాడులు, మైనింగ్ వంటి చర్యలతో నౌకాయానానికి ఆటంకం కలిగిస్తోంది. ఇది ప్రపంచ వాణిజ్యానికి, ముఖ్యంగా భారతదేశ ఇంధన దిగుమతులకు తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

మార్కెట్లపై ప్రభావం.. రూపాయి పతనం

ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో భారత స్టాక్ మార్కెట్లు ఒడిదుడుకులకు లోనయ్యాయి. అమెరికా-ఇరాన్ చర్చలు విఫలమవడం, ఆ తర్వాత కొంత కోలుకోవడం వంటి పరిణామాలతో నిఫ్టీ 50 సూచీ ప్రభావితమైంది. భారత రూపాయి కూడా అమెరికా డాలర్‌తో పోలిస్తే బలహీనపడింది, సుమారు ₹93.06-93.12 వద్ద ట్రేడ్ అవుతోంది. బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు కూడా గణనీయంగా హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతున్నాయి, ప్రస్తుతం బ్యారెల్ $97.93 వద్ద ట్రేడ్ అవుతుండగా, భవిష్యత్తులో $115కు చేరవచ్చని అంచనాలున్నాయి.

భారత ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటం

భారతదేశం తన ఇంధన అవసరాల కోసం దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడుతోంది. మొత్తం ముడి చమురు (Crude Oil) దిగుమతుల్లో సుమారు 85%, లిక్విఫైడ్ పెట్రోలియం గ్యాస్ (LPG) దిగుమతుల్లో సుమారు 60% అంతర్జాతీయ మార్కెట్ నుంచే జరుగుతున్నాయి. హోర్ముజ్ జలసంధి ఈ దిగుమతులకు అత్యంత కీలకమైన మార్గం. భారతదేశం దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురులో దాదాపు 45-50%, ఎల్పీజీలో 60-90% ఈ మార్గం నుంచే వెళ్తుంది. దీంతో, ఈ ప్రాంతంలో ఎలాంటి భౌగోళిక-రాజకీయ (Geopolitical) సంఘటనలు జరిగినా భారత్‌పై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది. ముడి చమురు దిగుమతుల మార్గాలను విస్తరించుకునే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నా, ఎల్పీజీ దిగుమతుల విషయంలో భారత్ ఇంకా బలహీనంగానే ఉంది.

పరిమిత వ్యూహాత్మక నిల్వలు

ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశం వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వ సామర్థ్యం (Strategic Storage Capacity) పరిమితంగానే ఉంది. సుమారు 9.5 రోజుల ముడి చమురు, 20 రోజుల ఎల్పీజీ, 10-12 రోజుల ఎల్ఎన్జీ నిల్వలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. చైనా, దక్షిణ కొరియా వంటి దేశాలు తమ అవసరాలకు దాదాపు మూడు రెట్లు ఎక్కువ నిల్వలు కలిగి ఉన్నాయి. గతంలో కూడా హోర్ముజ్ జలసంధి వద్ద ఉద్రిక్తతలు పెరిగినప్పుడు, ఇంధన ధరలు పెరగడం, సరఫరాలో అంతరాయాలు ఏర్పడటం వంటి సమస్యలను భారత్ ఎదుర్కొంది. ప్రస్తుత నావికా దిగ్బంధనం మరింత తీవ్రమైన ముప్పును సూచిస్తోంది.

నిర్మాణపరమైన బలహీనతలు

భారతదేశ ఇంధన భద్రతా వ్యూహం కొన్ని నిర్మాణపరమైన లోపాలను కలిగి ఉంది. దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడటం, ముఖ్యంగా ఎల్పీజీ విషయంలో, కీలక జలమార్గాల (Chokepoint) వద్ద అడ్డంకులు ఏర్పడితే భారత్ తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతుంది. తక్కువ నిల్వలుండటంతో, ఆకస్మిక సరఫరా అంతరాయాలను తట్టుకునే సామర్థ్యం దేశానికి తక్కువ. ఇది ఇంధన ధరల పెరుగుదలకు, ద్రవ్యోల్బణానికి దారితీసే ప్రమాదం ఉంది. సుమారు ₹93 వద్ద ట్రేడ్ అవుతున్న భారత రూపాయి, దిగుమతి ఖర్చులను మరింత పెంచుతోంది. కీలకమైన జలమార్గంపై రెండు దేశాల నావికా బలగాలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్న నేపథ్యంలో, భారత్ పరిస్థితి నిస్సహాయంగా మారింది. దేశీయ ఉత్పత్తి తక్కువగా ఉండటంతో, అత్యవసర ఇంధనాన్ని అత్యంత అస్థిరంగా మారిన సముద్ర మార్గాల ద్వారానే పొందాల్సి వస్తోంది.

భవిష్యత్ అంచనాలు, వైవిధ్యీకరణ

భారతదేశం ఇంధన వనరులను వైవిధ్యపరచడానికి (Diversification), ప్రత్యామ్నాయ దిగుమతి మార్గాలను అన్వేషించడానికి, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులలో పెట్టుబడులు పెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. ప్రస్తుత అస్థిరతను అధిగమించడం తక్షణ సవాలు. భవిష్యత్ ముడి చమురు ధరలపై విశ్లేషకుల అభిప్రాయాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. కొందరు సరఫరా-డిమాండ్ పరిస్థితుల కారణంగా బ్రెంట్ క్రూడ్ సగటున $60 బ్యారెల్ పలకవచ్చని అంచనా వేస్తుంటే, మరికొందరు సరఫరా అంతరాయాల కారణంగా ఏడాది చివరి నాటికి $88-90 వరకు ధరలు ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. ఈ సంక్లిష్ట పరిస్థితులను విజయవంతంగా ఎదుర్కోవడానికి, సరఫరా మార్గాలను సురక్షితం చేసుకోవడం, ధరల అస్థిరతను నియంత్రించడం, దీర్ఘకాలిక వైవిధ్యీకరణ ప్రణాళికలను వేగవంతం చేయడం ప్రభుత్వానికి కీలకం.