కోర్టు ఆదేశం.. ఆర్థిక కష్టాలకు అద్దం
గతంలో స్పైస్ జెట్ యజమానిగా ఉన్న కళానిధి మారన్కు చెల్లించాల్సిన ₹144 కోట్ల బకాయిలకు సంబంధించిన వివాదాన్ని సుప్రీంకోర్టు ఢిల్లీ హైకోర్టుకు బదిలీ చేసింది. ఈ పరిణామం, ఎయిర్లైన్ ఎదుర్కొంటున్న తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని మరోసారి ఎత్తిచూపుతోంది.
వ్యక్తిగత ఆస్తి తాకట్టు ఆఫర్
ఈ వివాద పరిష్కారంలో భాగంగా, స్పైస్ జెట్ ఛైర్మన్ మరియు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ అజయ్ సింగ్, తన గురుగ్రామ్లోని వ్యక్తిగత ఆస్తిని తాకట్టు పెట్టి ₹144 కోట్లు చెల్లించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నట్లు సుప్రీంకోర్టులో తెలిపారు. కేవలం చెల్లింపుల వ్యవహారం కాదని, వేలాది మంది ఉద్యోగుల ప్రయోజనాల దృష్ట్యా 'ప్రైవేట్ ఇంట్రెస్ట్ పబ్లిక్ ఇంట్రెస్ట్కు లోబడి ఉండాలి' అంటూ ఎయిర్లైన్ తరఫున వాదించడం, కంపెనీ ఆర్థికంగా ఎంత ఇబ్బందుల్లో ఉందో స్పష్టం చేస్తోంది. ప్రస్తుతం స్పైస్ జెట్ మార్కెట్ ధర సుమారు ₹12.11-₹12.51 మధ్య ట్రేడ్ అవుతోంది. మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషన్ ₹1,848 కోట్ల నుంచి ₹2,136 కోట్ల మధ్య ఉంది (మే 2026 నాటికి). కంపెనీ నెగటివ్ ప్రైస్-టు-ఎర్నింగ్స్ రేషియో (-2.39 నుండి -5.94), నెగటివ్ బుక్ వాల్యూ పర్ షేర్ వంటివి, ఎయిర్లైన్ నిరంతర నష్టాలు, బలహీనమైన ఆర్థిక స్థితిని సూచిస్తున్నాయి.
పోటీలో వెనుకబడిన స్పైస్ జెట్
భారత ఏవియేషన్ మార్కెట్ వృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ, పోటీ చాలా తీవ్రంగా ఉంది. IndiGo (ఇండిగో) వంటి ప్రధాన ప్లేయర్ 60% పైగా మార్కెట్ వాటాతో దూసుకుపోతోంది. FY24-25లో IndiGo ఏకంగా ₹7,253.30 కోట్ల లాభాలను ఆర్జించింది. IndiGo వద్ద మెరుగైన లిక్విడిటీ, బలమైన ఫైనాన్షియల్స్, ఆధునిక విమానాలే కాకుండా సమర్థవంతమైన నిర్వహణ ఉంది. దీనికి విరుద్ధంగా, స్పైస్ జెట్ తీవ్ర ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో కూరుకుపోయింది. వరుసగా అనేక క్వార్టర్లలో నికర నష్టాలను నమోదు చేసింది. ఆడిటర్లు కూడా కంపెనీ 'గోయింగ్ కన్సర్న్'గా కొనసాగే సామర్థ్యంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు. గత ఐదేళ్లుగా నికర అమ్మకాలు గణనీయంగా తగ్గాయి.
భౌగోళిక రాజకీయాల ప్రభావం.. పెరిగిన ఖర్చులు
ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న పశ్చిమాసియా సంక్షోభం భారతీయ ఎయిర్లైన్స్పై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. మార్చి నెలలో స్పైస్ జెట్ తన అంతర్జాతీయ విమానాల్లో 55% వరకు రద్దు చేయాల్సి వచ్చింది. దీనివల్ల మొత్తం రంగంపై ₹6,000 కోట్ల మేర ఆదాయ నష్టం వాటిల్లింది. సంక్షోభం కారణంగా ఎయిర్స్పేస్ పరిమితులు, పెరిగిన విమాన మార్గాల వల్ల ప్రతి విమానానికి ఇంధన వినియోగం 1.3 నుండి 1.9 టన్నుల వరకు పెరిగింది. దీంతో నిర్వహణ ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగాయి. జెట్ ఫ్యూయల్ ధరలు దాదాపు 55-60% వరకు పెరిగి, ఆపరేటింగ్ ఖర్చుల్లో ప్రధాన వాటాను ఆక్రమించాయి (గతంలో ఇది 40% ఉండేది). ఈ పెరిగిన ఖర్చులు, తగ్గుతున్న కార్గో డిమాండ్తో కలిసి ఎయిర్లైన్స్పై మరింత భారాన్ని మోపుతున్నాయి.
దిగజారిన షేర్ విలువ.. పెరిగిన రిస్క్
స్పైస్ జెట్ ఆర్థిక పరిస్థితి దీర్ఘకాలిక మనుగడపై సందేహాలు రేకెత్తిస్తోంది. నిరంతర ఆపరేటింగ్ నష్టాలు, నెగటివ్ నెట్ వర్త్, 'ఇతర ఆదాయం'పై ఆధారపడటం వంటివి కంపెనీని ప్రమాదంలో పడేస్తున్నాయి. ప్రమోటర్ల వాటా కేవలం 24.19% మాత్రమే ఉంది, అందులోనూ **39%**కు పైగా వాటాను తాకట్టు పెట్టారు. ఎయిర్లైన్ విమాన లీజుదార్లతో (lessors) నిరంతరం వివాదాలు ఎదుర్కొంటోంది, దీనివల్ల విమానాలను వెనక్కి తీసుకోవడం, న్యాయస్థానాల తీర్పులు వస్తున్నాయి. UK కోర్టు $8 మిలియన్ల చెల్లింపునకు ఆదేశించింది. ఇటీవల ఢిల్లీ హైకోర్టు కళానిధి మారన్ దాఖలు చేసిన ₹1,300 కోట్ల నష్టపరిహార పిటిషన్ను కొట్టివేసినప్పటికీ, ఆర్థిక, న్యాయపరమైన సవాళ్లు నిత్యకృత్యమయ్యాయి. గత ఏడాది కాలంలో స్పైస్ జెట్ షేర్ విలువ 72% పడిపోయింది. ప్రస్తుతం అన్ని కీలక మూవింగ్ యావరేజ్ల కంటే తక్కువగా ట్రేడ్ అవుతోంది.