భారత్ లో తొలిసారిగా 10 కోచ్ ల హైడ్రోజన్ ట్రైన్ ను ప్రారంభించారు. జింద్-సోనిపత్ మధ్య ఈ రైలు నడవనుంది. ఇది దేశీయ ఇంజనీరింగ్ కు ఒక మైలురాయి అయినా, హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి ఖర్చు, మౌలిక సదుపాయాల అవసరం వంటి సవాళ్లు ఉన్నాయి. పెట్టుబడిదారులు ఈ ప్రాజెక్ట్ ను, గ్రీన్ హైడ్రోజన్ రంగంపై దీని ప్రభావాన్ని నిశితంగా గమనిస్తున్నారు.
డిజిల్ వాడకాన్ని తగ్గించే దిశగా భారత్ కీలక అడుగు వేసింది. దేశంలోనే తొలిసారిగా హైడ్రోజన్ తో నడిచే రైలును అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ఈ 10 కోచ్ ల రైలు గంటకు 110 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించగలదు. హర్యానాలోని జింద్-సోనిపత్ మార్గంలో ఈ రైలు సేవలు ప్రారంభం కానున్నాయి.
దేశీయ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన విజయం. రీసెర్చ్ డిజైన్ అండ్ స్టాండర్డ్స్ ఆర్గనైజేషన్ (RDSO), ఇంటిగ్రల్ కోచ్ ఫ్యాక్టరీ (ICF), మరియు మెధా సర్వో డ్రైవ్స్ సహకారంతో ఈ రైలు సాంకేతికతను రూపొందించారు.
హైడ్రోజన్ టెక్నాలజీ ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఈ రైలు ప్రోటాన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మెంబ్రేన్ (PEM) ఫ్యూయల్ సెల్స్ ను ఉపయోగించి పనిచేస్తుంది. ఇవి హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్ లను విద్యుత్తుగా మారుస్తాయి. దీని ద్వారా ట్రాక్షన్ మోటార్లు నడుస్తాయి. ఈ ప్రక్రియలో దహనం (Combustion) ఉండదు కాబట్టి, రైలు కేవలం నీటి ఆవిరిని మాత్రమే విడుదల చేస్తుంది. ఇది సంప్రదాయ డీజిల్ లోకోమోటివ్ లకు భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఈ టెక్నాలజీ దేశ 'నెట్-జీరో' లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ, జింద్ లో ఏర్పాటు చేసిన ప్రత్యేక మౌలిక సదుపాయాలపైనే రైలు పనితీరు ఆధారపడి ఉంటుంది. హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి, కంప్రెషన్, నిల్వ, రీఫ్యూయలింగ్ వంటి ప్రక్రియలన్నీ ఈ సెంటర్ లోనే జరుగుతాయి.
ఆర్థిక, మౌలిక సదుపాయాల సవాళ్లు
సాంకేతికంగా విజయవంతమైనప్పటికీ, హైడ్రోజన్ ఆధారిత రైల్వేల దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక సాధ్యతపై పెట్టుబడిదారులకు సందేహాలున్నాయి. పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులను ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేసే గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఖరీదు, ప్రస్తుత ఇంధనాల కంటే చాలా ఎక్కువ. అంతేకాకుండా, హైడ్రోజన్ అత్యంత మండే స్వభావం కలిగి ఉండటం వల్ల, దానిని వాడటానికి కఠినమైన భద్రతా నియమాలు అవసరం.
విద్యుత్ రైళ్లు ఇప్పటికే ఉన్న గ్రిడ్ ను ఉపయోగించుకుంటాయి. కానీ, హైడ్రోజన్ రైళ్లకు ఇంధన సరఫరా, నిర్వహణ కోసం ప్రత్యేకమైన, ఖరీదైన వ్యవస్థ అవసరం. జర్మనీ, చైనా వంటి దేశాలు ఇలాంటి టెక్నాలజీలను ఇప్పటికే పరిశీలించాయి. ఈ ప్రాజెక్టుల విస్తరణ, ఖర్చులను తగ్గించడంపై ఆధారపడి ఉంటుందని వారి అనుభవాలు సూచిస్తున్నాయి.
విస్తృత రంగాలపై ప్రభావం
భారత్ రవాణా రంగంలోకి హైడ్రోజన్ ను అనుసంధానించడానికి ఈ ప్రాజెక్ట్ ఒక పైలట్ గా పనిచేస్తుంది. ఇది హైడ్రోజన్ కు డిమాండ్ ను పెంచి, సరుకు రవాణా, లాజిస్టిక్స్, పోర్ట్ ఆపరేషన్స్ వంటి ఇతర రంగాలలో ఖర్చులను తగ్గించడానికి దోహదపడవచ్చు. ప్రభుత్వం, ప్రైవేట్ రంగం కలిసికట్టుగా మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయగలిగితే, అనేక పరిశ్రమలకు హైడ్రోజన్ ఆర్థికంగా లాభదాయకంగా మారవచ్చు.
రైల్వే రంగంలో, రాబోయే నెలల్లో ఇంధన సామర్థ్యం, రీఫ్యూయలింగ్ సమయాలు, సంప్రదాయ డీజిల్ లేదా విద్యుత్ ప్రత్యామ్నాయాలతో పోలిస్తే ప్రతి కిలోమీటరుకు అయ్యే మొత్తం ఖర్చు వంటి పనితీరు డేటా కీలకం కానుంది. పెట్టుబడిదారులు ఈ సూచికలతో పాటు, హైడ్రోజన్ మౌలిక సదుపాయాలపై ప్రభుత్వ రాయితీల విధానాలను ట్రాక్ చేయడం ద్వారా, ఈ టెక్నాలజీ దేశవ్యాప్తంగా ఎంత వేగంగా విస్తరించవచ్చో అంచనా వేయవచ్చు.