DTC ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు: మరో అగ్నిప్రమాదం.. భద్రతా వైఫల్యాలు వెలుగులోకి!

మార్చి 5, 2026న ఢిల్లీలోని వాయుసేనాబాద్ సమీపంలో DTCకు చెందిన ఓ ఎలక్ట్రిక్ బస్సులో భారీ అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. సుమారు 15 మంది ప్రయాణికులు ఉన్నా, డ్రైవర్ అప్రమత్తతతో అందరూ క్షేమంగా బయటపడటం ఊరటనిచ్చింది. అయితే, ఆ బస్సు పూర్తిగా కాలిబూడిదైంది. 2022లో ఎలక్ట్రిక్ బస్సుల ఆపరేషన్స్ ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఇది ఇలాంటి ఐదవ సంఘటన. ఇది దేశంలో వేగంగా విస్తరిస్తున్న ఎలక్ట్రిక్ బస్సుల ఫ్లీట్ లో భద్రతా సవాళ్లపై స్పష్టమైన సంకేతాలిస్తోంది. డ్రైవర్ సకాలంలో బస్సును రోడ్డు పక్కకు తీసుకెళ్లి, బ్యాటరీ కట్-ఆఫ్ స్విచ్ ఆన్ చేయడం, ప్రయాణికులను సురక్షితంగా తరలించడం వల్ల పెద్ద ప్రమాదం తప్పింది. కానీ, క్షణాల్లో మంటలు వ్యాపించి బస్సు మొత్తం కాలిపోవడం, అంతర్లీనంగా ఉన్న లోపాలను ఎత్తిచూపుతోంది.

అగ్ని ప్రమాదాలకు మూల కారణాలు:

ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల్లో అగ్నిప్రమాదాలకు ప్రధాన కారణం 'థర్మల్ రన్‌అవే' (Thermal Runaway) అని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. అంటే, బ్యాటరీ లోపల ఉష్ణోగ్రత పెరిగి, అది చల్లబడే సామర్థ్యాన్ని మించిపోవడంతో ప్రమాదకరమైన రసాయన ప్రతిచర్య మొదలవుతుంది. బ్యాటరీ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్స్ (BMS) సరిగా పనిచేయకపోవడం, బ్యాటరీ ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించడంలో విఫలమవడం, లోపభూయిష్టమైన ఎలక్ట్రికల్ వైరింగ్, తయారీ లోపాలు, నిర్వహణలో అలసత్వం వంటివి దీనికి ఆజ్యం పోస్తున్నాయి. తీవ్రమైన ఎండలు (కొన్నిసార్లు 40°C నుండి 50°C వరకు) కూడా బ్యాటరీల్లో రసాయన చర్యలను వేగవంతం చేసి, థర్మల్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్స్‌పై ఒత్తిడి పెంచుతాయి.

నిబంధనల అమలులో లోపాలు:

భారతదేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) భద్రతకు సంబంధించి AIS-156 వంటి ప్రమాణాలున్నాయి. ఇవి బ్యాటరీ సెల్స్, BMS, థర్మల్ ప్రోపగేషన్ వంటి వాటిపై నిబంధనలు విధిస్తాయి. అయితే, ఈ నిబంధనల అమలులో లోపాలున్నాయని నిపుణులు అంటున్నారు. చిన్న ఆపరేటర్లు లేదా తయారీదారుల నుంచి కంప్లైయన్స్ లోపం వల్ల ఈ సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. IIT ఢిల్లీ అధ్యయనం ప్రకారం, DTC బస్సుల్లో లో-వోల్టేజ్ వైరింగ్ సిస్టమ్స్ వంటి బలహీనతలున్నాయని, థర్మల్ స్ట్రెస్ ప్రారంభ సంకేతాలను గుర్తించడానికి బ్యాటరీ హెల్త్, ఇన్వర్టర్ టెంపరేచర్, రిపుల్ కరెంట్ వంటివాటిని రియల్-టైమ్ లో పర్యవేక్షించాలని సూచించింది. 200 ఛార్జింగ్ సైకిల్స్ దాటిన బస్సులకు పూర్తి నిర్వహణ తనిఖీలు చేయాలని కూడా సిఫార్సు చేశారు.

ఆర్థిక, నిర్వహణపరమైన పరిణామాలు:

ఆపరేటర్లపై దీని ఆర్థిక ప్రభావం చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది. ఒక బస్సు పూర్తిగా కాలిపోవడం అంటే, ఆ సంస్థకు పెద్ద మూలధన నష్టం. ముఖ్యంగా గ్రాస్ కాస్ట్ కాంట్రాక్ట్ (GCC) మోడల్ లో, ఆపరేషనల్ మైలేజ్ ఆధారంగా చెల్లింపులు జరుగుతాయి కాబట్టి, సర్వీస్ అంతరాయాలు నేరుగా ఆదాయ నష్టానికి దారితీస్తాయి. ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు డీజిల్ వాహనాల కంటే తక్కువ నిర్వహణ, ఆపరేటింగ్ ఖర్చులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వాటి అధిక ప్రారంభ కొనుగోలు ధర, బ్యాటరీ రీప్లేస్‌మెంట్ ఖర్చులు, ప్రత్యేక భాగాల మరమ్మత్తులు ఆపరేటర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థను దెబ్బతీస్తాయి. మొత్తం యాజమాన్య ఖర్చు (TCO) కూడా వాటి జీవితకాలంలో డీజిల్ బస్సుల కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. DTC ఈ-బస్సుల్లో గతంలో నివేదించబడిన తరచుగా బ్రేక్‌డౌన్‌లు కూడా ఈ ఆపరేషనల్ అసమర్థతలకు దోహదం చేస్తాయి.

అత్యవసర స్పందన, నివారణ చర్యలు:

ఇటీవలి సంఘటనలో డ్రైవర్ స్పందన ప్రశంసనీయం. కానీ, ప్రమాదం జరిగిన సుమారు 30 నిమిషాల తర్వాత ఫైర్ సర్వీస్ రావడం, అత్యవసర స్పందన సామర్థ్యాలలో కీలకమైన అవసరాన్ని సూచిస్తోంది. ఆపరేటర్ బృందాలు, అత్యవసర సేవలను వేగంగా మోహరించడం వల్ల నష్టాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. అక్వియస్ వెర్మిక్యులైట్ డిస్పర్షన్ (AVD) లేదా F-500 వంటి ప్రత్యేక అగ్నిమాపక ఏజెంట్లు బ్యాటరీ సెల్స్‌ను చల్లబరచడంలో, థర్మల్ రన్‌అవేను అరికట్టడంలో మరింత ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తున్నాయి. ఈ ఏజెంట్లతో ఫైర్ సర్వీసెస్‌కు శిక్షణ ఇవ్వడానికి రవాణా ఏజెన్సీలు, ఫైర్ డిపార్ట్‌మెంట్ల మధ్య సమన్వయాన్ని బలోపేతం చేయడం చాలా ముఖ్యం.

భవిష్యత్ పరిణామాలు:

ఈ ప్రమాదాల నేపథ్యంలో, ప్రభుత్వ పథకాలైన FAME II, PM e-Bus Sewa వంటివి ప్రోత్సాహకరంగా ఉన్నా, ఇలాంటి వరుస అగ్నిప్రమాదాలు ఈ రంగం భవిష్యత్తుపై నీలినీడలను కమ్ముతున్నాయి. ముఖ్యంగా, ప్రజల్లో నమ్మకం సన్నగిల్లడం ప్రధాన సమస్య. ఇలాంటి సంఘటనలు పునరావృతమైతే, ప్రయాణికులు ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను అసురక్షితమైనవిగా భావించే అవకాశం ఉంది, ఇది దేశవ్యాప్తంగా ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల స్వీకరణను నెమ్మదింపజేయవచ్చు. ఆపరేటర్లకు, ఆస్తుల విధ్వంసం వల్ల ఆర్థిక భారం, ఆదాయ నష్టం, కఠినమైన, ప్రత్యేక నిర్వహణ అవసరం వంటివి కష్టమైన నిర్వహణ వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. ప్రస్తుత భద్రతా ప్రమాణాల అమలు కూడా ఈ తరచుగా వైఫల్యాలను నిరోధించడానికి తగినంత పటిష్టంగా లేదనిపిస్తోంది. లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీ అగ్నిప్రమాదాల కోసం సంప్రదాయ ఫైర్ ఎక్స్టింగ్యూషర్లపై ఆధారపడటం, విపత్తు నష్టాన్ని పెంచుతుంది.

ఈ రిస్కులను తగ్గించడానికి, నివారణ నిర్వహణ షెడ్యూళ్లను మెరుగుపరచడం, AIS-156 వంటి ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా రియల్-టైమ్ బ్యాటరీ హెల్త్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్స్‌ను అమలు చేయడం, సురక్షితమైన వైరింగ్ టెక్నాలజీలను అవలంబించడం వంటి బహుముఖ విధానం అవసరం. ప్రత్యేకమైన అగ్నిమాపక ఏజెంట్లతో కూడిన అత్యవసర ప్రతిస్పందన ప్రోటోకాల్‌లను వేగవంతం చేయడం కూడా కీలకం. రవాణా ఏజెన్సీలు, ఆపరేటర్లు, ఫైర్ సేఫ్టీ డిపార్ట్‌మెంట్లు, తయారీదారులతో కలిసికట్టుగా పనిచేస్తూ, సంఘటనలను తక్షణమే, సమర్థవంతంగా నియంత్రించాలి. ఈ భద్రతా సమస్యలను ముందుగానే పరిష్కరించుకోవడం, భారతదేశ ప్రజా రవాణా విద్యుదీకరణ విజయానికి, వినియోగదారుల విశ్వాసాన్ని పెంపొందించడానికి, సుస్థిర రవాణా వైపు మారడానికి చాలా అవసరం.