Whalesbook
చేజారిపోతున్న ట్రిలియన్ డాలర్ల అవకాశం
భారతదేశ పర్యాటక రంగం, అంచనాలకు, వాస్తవాలకు మధ్య భారీ అంతరాన్ని ప్రతిబింబిస్తోంది. 2035 నాటికి ఈ రంగం $1 ట్రిలియన్ GDPకి దోహదపడగలదని, 100 మిలియన్ మందికి ఉపాధి కల్పించగలదని అంచనాలు చెబుతున్నాయి. కానీ, 2024లో పర్యాటకం దేశ GDPలో సుమారు 6.6% మాత్రమే వాటాను అందించింది. ఇదే సమయంలో UAE (15%), థాయిలాండ్ (20%) వంటి దేశాలు గణనీయంగా పురోగమిస్తున్నాయి.
ఈ పనితీరు లోపం, నేరుగా ఆర్థిక వృద్ధి, ఉపాధి అవకాశాల నష్టానికి దారితీస్తోంది. ముఖ్యంగా విదేశీ మారక ద్రవ్యం (Forex) బయటకు వెళ్లడం ఆందోళనకరం. 2024లో సుమారు 9.95 మిలియన్ మంది విదేశీ పర్యాటకులు భారతదేశాన్ని సందర్శించగా, అదే కాలంలో 30.8 మిలియన్ మంది భారతీయులు విదేశాలకు వెళ్లారు. ఇది అంతర్జాతీయ పర్యాటకులను ఆకర్షించడంలో, నిలుపుకోవడంలో మనం ఎదుర్కొంటున్న వైఫల్యాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది. 2024లో అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల ఖర్చు ₹3.1 ట్రిలియన్లు చేరినప్పటికీ, ఇది సాధించగలదానికంటే చాలా తక్కువ.
మౌలిక సదుపాయాల కొరత, హోటల్ గదుల సంక్షోభం
ప్రధాన సమస్యలలో కీలకమైనది మౌలిక సదుపాయాల సరఫరాలో దీర్ఘకాలిక కొరత, ముఖ్యంగా వసతి రంగంలో. భారతదేశంలో సుమారు 196,000 బ్రాండెడ్ హోటల్ గదులు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. అయితే, రోజువారీ 5 మిలియన్ పడకల గదుల డిమాండ్ ఉందని అంచనా. జపాన్లో 2 మిలియన్, చైనాలో 7 మిలియన్ హోటల్ గదులు ఉండటంతో పోలిస్తే ఇది చాలా తక్కువ. 2029 నాటికి ఈ సంఖ్య 300,000 దాటవచ్చని అంచనా వేస్తున్నప్పటికీ, పెరుగుతున్న డిమాండ్ను అందుకోవడం కష్టమే.
ఈ కొరత కారణంగా ధరలు విపరీతంగా పెరిగిపోతున్నాయి. ఢిల్లీలో ఒక ప్రధాన ఈవెంట్ సమయంలో రాత్రికి ₹4-5 లక్షలు పలికిన హోటల్ రేట్లు, పర్యాటకులను దూరం చేయడమే కాకుండా దేశ ప్రతిష్టను దెబ్బతీస్తున్నాయి. పరిమిత సంఖ్యలోనే గదులు అందుబాటులో ఉండటం వల్ల, డిమాండ్ ఎప్పుడూ సరఫరాను మించి ఉంటోంది, ఇది ధరలను పెంచుతూ మొత్తం పర్యాటకుల సంఖ్యను పరిమితం చేస్తోంది.
పాలసీల జాప్యం, నియంత్రణల భారం
సంవత్సరాలుగా పర్యాటక విధానాలు 'పాలసీ డ్రిఫ్ట్' (Policy Drift)తో, అసంపూర్తి అమలుతో సాగుతున్నాయి. ప్రభుత్వం మౌలిక సదుపాయాల కల్పన, గమ్యస్థానాల అభివృద్ధిపై ప్రకటనలు చేసినా, ఆచరణలో మాత్రం చాలా వెనుకబడి ఉంది. కేంద్ర బడ్జెట్లో పర్యాటక రంగానికి కేవలం 0.05% కేటాయింపులు మాత్రమే జరగడం, ఈ రంగానికి అవసరమైన పెట్టుబడులు అందడం లేదనే అభిప్రాయాన్ని బలపరుస్తోంది.
అనేక అనుమతులు, అధిక చార్జీలు, సుదీర్ఘ ఆమోద ప్రక్రియలతో కూడిన సంక్లిష్టమైన నియంత్రణలు (Regulatory Hurdles) మరో ముఖ్యమైన అడ్డంకి. ఆగ్నేయాసియా దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశంలో హోటల్ ప్రాజెక్టులు పూర్తి కావడానికి మూడు రెట్లు ఎక్కువ సమయం పడుతోందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఈ సంక్లిష్టతలు పెట్టుబడులను నిరుత్సాహపరుస్తున్నాయి.
పోటీలో వెనుకబాటు
భారతదేశం 44 UNESCO World Heritage Sitesను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ అంతర్జాతీయ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తోంది. 2024లో భారతదేశం సుమారు 9.95 మిలియన్ విదేశీ పర్యాటకులను ఆహ్వానిస్తే, వియత్నాం 18 మిలియన్లు, UAE 19 మిలియన్లు, థాయిలాండ్ 36 మిలియన్లు పర్యాటకులను ఆకర్షించాయి. నాణ్యమైన వసతి సౌకర్యాలు లేకపోవడం, చివరి మైలు (Last-mile) పర్యాటక అనుభవాల (పరిశుభ్రత, భద్రత, సేవల నాణ్యత) అభివృద్ధి లోపించడం, పరిశుభ్రత సమస్యలు దీనికి కారణాలు.
నిరాశ, అసమర్థత - సవాళ్లు
అంకితభావంతో కూడిన పథకాలు అమలులో నిలిచిపోవడం, ప్రముఖ పర్యాటక ప్రాంతాలు నిర్లక్ష్యానికి గురవడం, అసమర్థ నిర్వహణ వంటివి పునరావృతమవుతున్న సమస్యలు. మానవ వనరుల అభివృద్ధిలో భారతదేశం వెనుకబడి ఉండటం, తగిన శిక్షణ లేని శ్రామిక శక్తి వంటివి కూడా రంగం వృద్ధిని దెబ్బతీస్తున్నాయి. పర్యాటక ఆస్తులను దెబ్బతీసే పర్యావరణ కాలుష్యం, ప్రకృతి పరిరక్షణ లోపాలు కూడా ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.
అభివృద్ధి బాట: సంస్కరణలు, పెట్టుబడులు
భారతదేశ పర్యాటక రంగాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి సమూల సంస్కరణలు అవసరం. కీలక ప్రతిపాదనలలో పర్యాటకాన్ని 'కాన్కరెంట్ లిస్ట్' (Concurrent List)లోకి తరలించడం, 2035 నాటికి 1 మిలియన్ బ్రాండెడ్ హోటల్ గదులు, 500,000 హోంస్టేలను అందుబాటులోకి తేవడం, 'మిషన్ క్లీనెస్ట్ సిటీస్' వంటి కార్యక్రమాలతో చివరి మైలు అనుభవాన్ని మెరుగుపరచడం వంటివి ఉన్నాయి. $10 బిలియన్తో 'ఇండియా టూరిజం ఫండ్' ఏర్పాటు కూడా ఈ విస్తరణకు తోడ్పడుతుంది. ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యంతో (Public-Private Partnerships) ఈ రంగం 2030 నాటికి GDPలో 10% వాటాను సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే, దీనికి కఠినమైన సంస్కరణా ఎజెండా, నియంత్రణల సరళీకరణ, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి అత్యవసరం.