భారత్ పర్యాటకం: స్పెషల్ టూరిజం జోరు.. కానీ ఫారిన్ విజిటర్స్ మాత్రం వెనుకబాటే!

ప్రత్యేక రంగాల్లో (Niche Segments) పర్యాటక ఆకర్షణ

భారత పర్యాటక రంగం, సాంప్రదాయ ఆఫర్లకు మించి ప్రత్యేకమైన విభాగాలపై దృష్టి సారించి, విలువైన ప్రయాణికులను ఆకర్షించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది. EY-FICCI నివేదిక ప్రకారం, ఈవెంట్ మరియు కాన్సర్ట్ టూరిజం భారీ డిమాండ్‌ను సృష్టిస్తోంది. ఉదాహరణకు, అహ్మదాబాద్‌లో జరిగిన కోల్డ్‌ప్లే (Coldplay) కాన్సర్ట్ వల్ల దాదాపు ₹641 కోట్లు (సుమారు $68.6 మిలియన్లు) ఆర్థిక ప్రభావం పడింది. ఇది హాస్పిటాలిటీ, రవాణా, రిటైల్ రంగాలపై సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపింది. ఈ ఈవెంట్లను MICE (మీటింగ్స్, ఇన్సెంటివ్స్, కాన్ఫరెన్సెస్, ఎగ్జిబిషన్స్) మౌలిక సదుపాయాలతో అనుసంధానం చేయడం ద్వారా, ఇండియాను వినోద, వ్యాపార కేంద్రంగా మార్చవచ్చు.

ఇతర ఆశాజనకమైన రంగాలలో క్యులినరీ (వంటకాలు), స్పిరిచ్యువల్ (ఆధ్యాత్మిక), వెల్నెస్ (ఆరోగ్యం), వైల్డ్‌లైఫ్ (వన్యప్రాణులు), నేచర్ (ప్రకృతి), స్పేస్ (అంతరిక్షం), మహిళా-కేంద్రీకృత (Women-centric), గోల్ఫ్, మరియు స్పోర్ట్స్ టూరిజం ఉన్నాయి. యోగా, ధ్యానం, ఆయుర్వేదం వంటి భారత బలాలను, దాని విభిన్న జీవవైవిధ్యాన్ని ఉపయోగించుకోవడం ద్వారా ప్రత్యేకమైన అవకాశాలు లభిస్తాయి. లడఖ్‌లో ఆస్ట్రో-టూరిజం (Astro-tourism) వంటి కొత్త రంగాలూ అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. జపాన్, స్పెయిన్, ఇటలీ వంటి దేశాలు ఇప్పటికే ఇలాంటి అనుభవపూర్వక ప్రయాణాలలో (Experiential Travel) ముందున్నాయి.

ప్రపంచ స్థాయికి ఇంకా దూరం

నిష్ (Niche) విభాగాల్లో మంచి అవకాశాలున్నప్పటికీ, మొత్తం విదేశీ పర్యాటకుల రాకలో (Foreign Tourist Arrivals - FTAs) ఇండియా ప్రపంచ అగ్రగామి దేశాల కంటే చాలా వెనుకబడి ఉంది. 2024లో, ఇండియా సుమారు 9.9 మిలియన్ల విదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షించింది. ఇది మహమ్మారి తర్వాత పునరుద్ధరణ, వృద్ధిని సూచిస్తున్నప్పటికీ, మహమ్మారికి ముందున్న స్థాయిల కంటే ఇంకా తక్కువగానే ఉంది. ప్రపంచ అగ్రగామి దేశాలతో పోలిస్తే ఈ సంఖ్య చాలా తక్కువ. ఉదాహరణకు, స్పెయిన్ 2024లో సుమారు 94 మిలియన్ల అంతర్జాతీయ సందర్శకులను, ఫ్రాన్స్ 100 మిలియన్లకు పైగా సందర్శకులను స్వాగతించాయి. ఆసియాలో ముఖ్యమైన పోటీదారు అయిన థాయిలాండ్, అదే సంవత్సరంలో 35.5 మిలియన్లకు పైగా పర్యాటకులను ఆకర్షించింది. ప్రపంచ అంతర్జాతీయ పర్యాటక రాకలో భారతదేశ వాటా కేవలం 1.4% నుండి 1.5% గా అంచనా వేయబడింది. భారతదేశం ప్రపంచంలో పర్యాటక ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణంలో 8వ స్థానంలో ఉన్నప్పటికీ, ఈ గణాంకాలు భారతదేశానికి సామర్థ్యం ఉన్నా, దానిని విస్తృత అంతర్జాతీయ ఆకర్షణగా మార్చడం ఒక సవాలు అని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

అంతర్జాతీయ ఆకర్షణకు అడ్డంకులు

భారతదేశం యొక్క ప్రతిష్టాత్మక పర్యాటక లక్ష్యాలకు, దాని నిర్మాణపరమైన బలహీనతలు తరచుగా అడ్డంకిగా నిలుస్తున్నాయి. ముఖ్యమైన సవాలు అసంపూర్తిగా ఉన్న మౌలిక సదుపాయాలు. హోటల్ గదుల కొరత, సరిగ్గా లేని రవాణా వ్యవస్థ ప్రయాణంలో ఆలస్యాలకు కారణమవుతున్నాయి. భారతదేశం ధరల విషయంలో పోటీతత్వాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ (గత నివేదికల ప్రకారం 13వ లేదా 8వ స్థానంలో ఉంది), మొత్తం ప్రయాణ, వసతి ఖర్చులు పొరుగు దేశాల కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు, ఇది సంభావ్య సందర్శకులను నిరుత్సాహపరుస్తుంది. వికేంద్రీకృత, సమయం తీసుకునే నిబంధనలు కూడా పెట్టుబడులు, పోటీతత్వాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. భద్రతాపరమైన ఆందోళనలు, పర్యావరణ సమస్యలు కూడా సవాళ్లను పెంచుతున్నాయి.

భారతదేశ MICE రంగం అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ, సింగపూర్, దుబాయ్, మరియు యూరోపియన్ దేశాలైన స్పెయిన్, జర్మనీ వంటి అగ్రగామి గమ్యస్థానాల స్థాయికి, అంతర్జాతీయ గుర్తింపుకు ఇంకా చేరుకోలేదు. పోటీదారులు కూడా తమ నిష్ (Niche) రంగాలలో రాణిస్తున్నారు: ఉత్తర యూరప్ యాక్టివ్ నేచర్ టూరిజంలో, జపాన్ సాంస్కృతిక ఇమ్మర్షన్‌లో, స్పెయిన్ విభిన్న ఆఫర్లలో ముందున్నాయి. భారతదేశ పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి స్వదేశ్ దర్శన్, ప్రసాద్ వంటి కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తోంది, అలాగే ఇ-వీసా ప్రక్రియలను సులభతరం చేస్తోంది. అయినప్పటికీ, అంతరాన్ని తగ్గించడానికి గణనీయమైన, దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులు, స్థిరమైన విధానాల అమలు అవసరం.

వృద్ధి అవకాశాలు

ఈ సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశ పర్యాటక రంగం వృద్ధి చెందుతుందని అంచనా వేయబడింది. వరల్డ్ ట్రావెల్ & టూరిజం కౌన్సిల్ (WTTC) ప్రకారం, ఈ రంగం యొక్క GDP సహకారం 2024లో ₹21.15 ట్రిలియన్లకు చేరుకుంటుంది, 2034 నాటికి ₹43.25 ట్రిలియన్లకు పెరుగుతుంది. ఇది దాదాపు 63 మిలియన్ల ఉద్యోగాలకు మద్దతు ఇస్తుంది. రాబోయే దశాబ్దంలో పర్యాటకం యొక్క GDP సహకారాన్ని రెట్టింపు చేసి, 2047 నాటికి 100 మిలియన్ల అంతర్జాతీయ పర్యాటకులను ఆకర్షించాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. చిన్న నగరాల అభివృద్ధి, ముఖ్యంగా మత, సాంస్కృతిక పర్యాటకంలో అనేక ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తుందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రతిష్టాత్మక భవిష్యత్తును సాధించడానికి, భారతదేశం మౌలిక సదుపాయాల అంతరాలను అధిగమించాలి, ప్రపంచ స్థాయికి తగ్గట్టుగా సేవా నాణ్యతను మెరుగుపరచాలి, మరియు ఎక్కువ మంది అంతర్జాతీయ సందర్శకులను ఆకర్షించడానికి దాని ప్రత్యేక నిష్ (Niche) ఆఫర్లను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి.