యూపీలోని 'ఒక జిల్లా ఒక ఉత్పత్తి' (ODOP) స్కీమ్, సంప్రదాయ బనారస్ చీరల రంగాన్ని ఆధునీకరిస్తోంది. ఆర్థిక సహాయం, ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాల కల్పనతో 2018 నుండి ఎగుమతులు 5 రెట్లు పెరిగాయి. అయితే, నకిలీల బెడద, ముడిసరుకుల ధరలు పెరగడం వంటి సమస్యలు ఇంకా ఉన్నాయి.
భారతీయ చేతివృత్తులకు ప్రతీకగా నిలిచే బనారస్ చీరల రంగం.. ఇప్పుడు ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న 'ఒక జిల్లా ఒక ఉత్పత్తి' (ODOP) పథకంతో సరికొత్త రూపు సంతరించుకుంటోంది. 2018లో ప్రారంభమైన ఈ పథకం, గతంలో వికేంద్రీయంగా, చిన్న తరహాలో ఉన్న ఈ రంగానికి వ్యవస్థీకృత మౌలిక సదుపాయాలు, ఆర్థిక సబ్సిడీలు, సాంకేతిక సహాయం అందిస్తూ స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను మార్చేస్తోంది.
ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో ఆధునీకరణ
చిన్న తరహా నేతన్నలకు అధునాతన ఫినిషింగ్ పరికరాలు అందుబాటులో లేకపోవడం ఒక పెద్ద సవాలుగా ఉండేది. దీన్ని అధిగమించడానికి, ప్రభుత్వం 'కామన్ ఫెసిలిటీ సెంటర్స్' (Common Facility Centres) ను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ కేంద్రాల ద్వారా కళాకారులు స్క్రీన్ ప్రింటింగ్, డైయింగ్, డిజిటల్ ఫినిషింగ్ వంటి పనులకు అవసరమైన ఖరీదైన యంత్రాలను ఒకే చోట ఉపయోగించుకోవచ్చు. నేతన్నలు ఈ పనుల కోసం వేర్వేరు వర్క్షాప్లకు వెళ్లాల్సిన అవసరం లేకపోవడంతో, ఉత్పత్తి సామర్థ్యం, సమయపాలన మెరుగుపడుతున్నాయి.
ఈ విస్తరణలో ఆర్థిక చేయూత కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. పథకం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, సుమారు 820 వ్యాపారాలు రుణాలను పొందాయని, ప్రభుత్వ సబ్సిడీలు ₹31 కోట్ల మేర ఉన్నాయని, దీనికోసం మొత్తం రుణాలు ₹126 కోట్లు అని జిల్లా పరిశ్రమల శాఖ నివేదికలు తెలుపుతున్నాయి. ఈ పెట్టుబడులు వ్యక్తిగత ఔత్సాహిక పారిశ్రామికవేత్తలు తమ యూనిట్లను విస్తరించుకోవడానికి దోహదపడుతున్నాయి. దీనివల్ల డిజైన్, మెషీన్ ఆపరేషన్, క్వాలిటీ కంట్రోల్ వంటి రంగాల్లో కొత్త ఉద్యోగాలు సృష్టించబడుతున్నాయి. ఇది కేవలం చేనేతపైనే కాకుండా, ఇతర విభాగాలకు కూడా రంగం విస్తరించడానికి తోడ్పడుతోంది.
ఎగుమతులు, ఉపాధిపై ప్రభావం
ఈ వ్యవస్థీకృత ప్రయత్నాల వల్ల అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో స్పష్టమైన విజయం కనిపిస్తోంది. 2018 నుండి ఎగుమతులు 5 రెట్లు పెరిగాయి. ప్రభుత్వ సబ్సిడీతో కూడిన ఎగ్జిబిషన్ స్టాల్స్, ప్రయాణ సహాయం వంటి మార్కెటింగ్ సహాయంతో చిన్న కళాకారులు నేరుగా విస్తృత మార్కెట్లతో అనుసంధానం కావడానికి ఇది తోడ్పడుతోంది. ఒక అధికారిక వ్యవస్థను సృష్టించడం ద్వారా, ఈ పథకం యువతరం కూడా ఈ వ్యాపారంలోకి రావడానికి ప్రోత్సహిస్తోంది. దీనిని కేవలం వారసత్వ కళగా కాకుండా, ఒక ఆచరణీయమైన వ్యాపార అవకాశంగా యువత చూస్తున్నారు.
రంగం ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు, నష్టభయాలు
అయితే, ఈ వృద్ధి ఉన్నప్పటికీ, ఈ పరిశ్రమ కొన్ని నిర్మాణాత్మక ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. పెట్టుబడిదారులు, పరిశ్రమ నిపుణులు తరచుగా వీటిని గమనిస్తుంటారు. అతిపెద్ద ప్రమాదాలలో ఒకటి.. పవర్లూమ్ ద్వారా తయారైన నకిలీల వ్యాప్తి. ఈ భారీ ఉత్పత్తి వస్తువులు తరచుగా తక్కువ ధరలకు ప్రామాణికమైన చేనేత ఉత్పత్తులుగా అమ్ముడవుతున్నాయి. ఇది నిజమైన కళాకారులకు తీవ్రమైన ధరల ఒత్తిడిని సృష్టిస్తోంది. రెండింటినీ వినియోగదారులు గుర్తించడం కష్టమవుతోంది, ఇది ప్రామాణిక బనారస్ వస్త్రాల బ్రాండ్ విలువను దెబ్బతీస్తుంది.
అదనంగా, ఈ రంగం ముడిసరుకుల ధరలలో హెచ్చుతగ్గులకు గురవుతుంది. అనేక చిన్న తరహా కార్యకలాపాలు 'బట్టా' వ్యవస్థ అని పిలువబడే సంప్రదాయ క్రెడిట్-ఆధారిత వ్యవస్థపై ఆధారపడతాయి. చెల్లింపు చక్రాలు అంతరాయం కలిగితే, ఇది కళాకారులను ఆర్థికంగా నష్టపోయేలా చేస్తుంది. అలాగే, నైపుణ్యం కలిగిన మాస్టర్ వీవర్లను నిలుపుకుంటూనే, యువతను ఆకర్షించడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఈ రంగం.. మరింత స్థిరమైన, ఆధునిక ఉద్యోగ అవకాశాల వైపు మొగ్గుచూపే అవకాశం ఉంది.