భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులకు చిరునామాగా మారిన UPI (Unified Payments Interface), తాజాగా విడుదలైన వార్షిక గణాంకాలతో సరికొత్త చరిత్ర సృష్టించింది. రూ.300 లక్షల కోట్లను అధిగమించడం ఇదే తొలిసారి. అయితే, ఈ వేగవంతమైన వృద్ధి క్రమంగా పరిణితి చెందుతున్న దశలోకి (Mature Phase) అడుగుపెట్టినట్లు కనిపిస్తోంది. విలువ వృద్ధిలో కనిపిస్తున్న మందగమనం, కొత్త వినియోగదారుల చేరిక, చిన్న వ్యాపారుల నుండి పెరుగుతున్న లావాదేవీల కారణంగానేనని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.
వాల్యూమ్ పెరిగినా, విలువ తగ్గిందా?
ఆర్థిక సంవత్సరం 2026లో UPI లావాదేవీల విలువ ₹308 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. ఇది FY25తో పోలిస్తే 18.5 శాతం వృద్ధి. FY25లో నమోదైన 30 శాతం వృద్ధి కంటే ఇది స్పష్టంగా తక్కువ. గతంలో, FY24లో విలువ వృద్ధి సుమారు 17 శాతం, FY23లో 16 శాతంగా నమోదైంది. విలువ వృద్ధి నెమ్మదించినప్పటికీ, లావాదేవీల సంఖ్య (Transaction Volume) మాత్రం బలమైన వృద్ధిని కనబరిచింది. ఈ FY26లో, లావాదేవీల సంఖ్య 30 శాతం పెరిగి 241.6 బిలియన్లకు చేరుకుంది. ఇక మార్చి 2026 ఒక్క నెలలోనే, రికార్డు స్థాయిలో 22.6 బిలియన్ల లావాదేవీలు జరిగాయి. ఆ నెలలో రోజువారీ సగటు లావాదేవీల విలువ దాదాపు ₹1 లక్ష కోట్లు కాగా, పూర్తి ఆర్థిక సంవత్సరం సగటు రోజువారీ విలువ ₹84,500 కోట్లుగా ఉంది.
వ్యాపారులదే పైచేయి.. కానీ విలువలో తేడా
లావాదేవీల సంఖ్యలో పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం వ్యాపారుల చెల్లింపులే. ప్రస్తుతం మొత్తం UPI లావాదేవీలలో 62 శాతం వీటి వాటానే. చిన్న వ్యాపారాలు, సేవలందించేవారు UPIని విరివిగా వాడుతున్నారని ఇది సూచిస్తోంది. అయితే, విలువ పరంగా చూసుకుంటే, వ్యక్తుల మధ్య (Person-to-Person - P2P) జరిగే చెల్లింపులే అధికంగా ఉన్నాయి. ఇవి వ్యాపారుల చెల్లింపుల కంటే రెట్టింపు కంటే ఎక్కువ విలువను కలిగి ఉన్నాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం లావాదేవీల పరిమాణం (Transaction Size). దాదాపు 86 శాతం వ్యాపార చెల్లింపులు ₹500 లోపే జరిగాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, P2P లావాదేవీలలో 44 శాతం ₹500 కంటే ఎక్కువ విలువ కలిగినవి కాగా, 22 శాతం లావాదేవీలు ₹2,000 దాటాయి. అంటే, చిన్న చిన్న కొనుగోళ్లకు UPI అత్యవసరమైన సాధనంగా మారినా, పెద్ద మొత్తంలో వ్యాపార లావాదేవీలకు P2P బదిలీలతో సమానంగా ఇంకా చేరుకోలేదన్నమాట.
ఆదాయ సవాళ్లు (Monetization Challenges)
ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాల ప్రజలు, రోడ్ సైడ్ వెండార్స్ వంటి చిన్న వ్యాపారుల నుండి UPIకి వస్తున్న ఆదరణ ఒక మిశ్రమ ఫలితాన్ని ఇస్తోంది. ఇది ఆర్థిక చేరికను (Financial Inclusion) ప్రోత్సహించినప్పటికీ, సగటు లావాదేవీ విలువను తగ్గిస్తోంది. పేమెంట్ ప్రొవైడర్లు, ఆర్థిక సంస్థలకు ఆదాయాన్ని ఆర్జించడం ఒక పెద్ద సవాలుగా మారింది. UPIకి జీరో-MDR (Merchant Discount Rate) విధానం ఉండటంతో, ఆదాయం ఎక్కువగా లావాదేవీల సంఖ్యపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. లావాదేవీల విలువ వృద్ధి నెమ్మదించి, వాల్యూమ్ పెరుగుతున్నప్పటికీ, ప్రతి లావాదేవీపై వచ్చే ఆదాయం తగ్గుతోందని భావిస్తున్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో, క్రెడిట్ కార్డ్ ఖర్చు FY26లో నియంత్రణ మార్పుల కారణంగా 11 శాతం మాత్రమే పెరిగింది. PhonePe, Google Pay వంటి కంపెనీలకు, ఈ తక్కువ మార్జిన్, అధిక-వాల్యూమ్ మార్కెట్లో లాభదాయకత ప్రమాదాలు పొంచి ఉన్నాయి.
భవిష్యత్ అంచనాలు
చిన్న పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వినియోగదారుల సంఖ్య పెరుగుతుండటంతో, UPI తన వాల్యూమ్ పరమైన ఆధిక్యాన్ని కొనసాగించే అవకాశం ఉంది. అయితే, వినియోగదారులను ఆకర్షించడంపైనే కాకుండా, ఆదాయాన్ని వ్యూహాత్మకంగా సంపాదించడంపై కంపెనీలు దృష్టి సారించాల్సి ఉంటుంది. బలమైన లాభాలను సాధించడానికి, సాధారణ చెల్లింపుల కంటే మించి, విలువ ఆధారిత సేవలు (Value-added Services), డేటా అనలిటిక్స్, డిజిటల్ ఎకానమీతో లోతైన అనుసంధానం వంటి వాటిపై UPI దృష్టి పెట్టాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. వివిధ రకాల వినియోగదారులకు సేవలు అందిస్తూనే, ప్లాట్ఫామ్ యొక్క విస్తృతమైన పరిధిని ఉపయోగించుకొని, నిరంతరాయమైన ఆదాయ మార్గాలను నిర్మించుకోవడమే ఇక్కడ కీలకం.