భారత అంతరిక్ష రంగం: విశ్వంలో దూసుకెళ్లేందుకు భారీ ప్రణాళిక - లక్ష్యాలు, సవాళ్లు!

విశ్వంలో మన స్థానం - భారీ లక్ష్యాలు

భారత అంతరిక్ష రంగం (Indian Space Sector) భవిష్యత్తుపై భారీ ఆశలు పెట్టుకుంది. 2035 నాటికి, అప్పటికి $1.8 ట్రిలియన్ గా అంచనా వేయబడిన ప్రపంచ అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థలో 8-10% వాటాను దక్కించుకోవాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకుంది. IN-SPACe చైర్మన్ డాక్టర్ పవన్ గోయంకా వెల్లడించిన ఈ లక్ష్యం, వేగంగా విస్తరిస్తున్న ఈ రంగంలో భారతదేశం తనదైన ముద్ర వేయడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నాలను సూచిస్తోంది.

నిధుల జోరు, స్టార్టప్‌ల రాక

ఈ రంగంలో పెట్టుబడులు పెంచడానికి, ఇన్వెస్టర్ల ఆసక్తిని ఆకర్షించడానికి ప్రభుత్వం ప్రత్యేక చర్యలు చేపట్టింది. ₹1,000 కోట్ల వెంచర్ ఫండ్‌ను ఏర్పాటు చేయడంతో పాటు, ఏటా ఐదు స్పేస్ యూనికార్న్‌లను (Unicorns) సృష్టించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీని ఫలితంగా, IN-SPACe వద్ద ఇప్పటికే 390కి పైగా అంతరిక్ష స్టార్టప్‌లు రిజిస్టర్ అయ్యాయి. Digantara వంటి సంస్థలు ఇప్పటికే గణనీయమైన నిధులను సేకరించాయి.

ప్రస్తుత పరిస్థితి, గ్లోబల్ పోటీ

ప్రస్తుతం, భారత అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థ విలువ సుమారు $8.4 బిలియన్లు కాగా, 2035 నాటికి దీనిని $45 బిలియన్లకు పెంచాలని భావిస్తున్నారు. అయితే, ప్రపంచ మార్కెట్లో ఉత్తర అమెరికా (సుమారు 50%), యూరప్ (సుమారు 20%) వంటి దేశాల ఆధిపత్యం ఉంది. భారతదేశం ప్రస్తుత వాటా కేవలం 2-3% లేదా $9 బిలియన్లు మాత్రమే. ఈ స్థాయి నుంచి లక్ష్యాలను చేరుకోవాలంటే, దేశీయంగా సామర్థ్యాలను పెంచుకోవడంతో పాటు, గ్లోబల్ పోటీదారులైన SpaceX, Boeing వంటి సంస్థలతో పోటీపడాల్సి ఉంటుంది.

నిధుల సమీకరణలో సవాళ్లు

స్టార్టప్‌లకు ఊతమిచ్చేందుకు ₹1,000 కోట్ల వెంచర్ ఫండ్ ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు అయినప్పటికీ, పరిశ్రమ నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, కేవలం ఈక్విటీ పెట్టుబడులే కాకుండా, విస్తృతమైన ఆర్థిక, నిర్మాణపరమైన మద్దతు అవసరం. స్పేస్-గ్రేడ్ కాంపోనెంట్లకు డైరెక్ట్ ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్స్ (PLI) లేకపోవడం, మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు అధిక రుణ ఖర్చులు వంటివి ప్రధాన అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి. 2024లో స్పేస్‌టెక్ స్టార్టప్‌లకు నిధుల సమీకరణలో 35% తగ్గుదల కనిపించడం, పెట్టుబడి వాతావరణం పరిపక్వం చెందుతోందని సూచిస్తోంది.

భవిష్యత్ ప్రణాళికలు, సుస్థిర వృద్ధి

భారత ప్రభుత్వం ₹500 కోట్ల టెక్నాలజీ అడాప్షన్ ఫండ్ (TAF) తో పాటు, 2035 నాటికి స్వంత స్పేస్ స్టేషన్, 2040 నాటికి చంద్ర యాత్రలు వంటి ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకుంది. ఈ వృద్ధి సుస్థిరంగా ఉండాలంటే, అంతర్జాతీయ అగ్రగామి సంస్థలతో సాంకేతిక అంతరాన్ని తగ్గించుకోవడం, దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని పెంపొందించుకోవడం కీలకం. పరిశ్రమ వర్గాలు PLI పథకాలు, GST వంటివాటిలో సరళీకరణ కోరుతున్నాయి. 2026-27 బడ్జెట్లో అంతరిక్ష విభాగానికి కేటాయింపుల్లో స్వల్ప పెరుగుదల కనిపించినప్పటికీ, మరింత ప్రోత్సాహం అవసరమని అభిప్రాయపడుతున్నారు.