భారత డేటా సెంటర్ల దూకుడు: ట్యాక్స్ బ్రేకులు.. కానీ పవర్, AI టెన్షన్ తప్పదా?

ట్యాక్స్ బ్రేకుల మాయాజాలం

భారత ప్రభుత్వం విదేశీ కంపెనీలు దేశంలో డేటా సెంటర్లు స్థాపించడానికి అందిస్తున్న 20 ఏళ్ల పన్ను విరామం (Tax Holiday) ఆఫర్, ఈ రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెస్తోంది. అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్ (AWS), మైక్రోసాఫ్ట్, మెటా, ఓపెన్ఏఐ వంటి గ్లోబల్ క్లౌడ్ దిగ్గజాలను ఆకర్షించడమే దీని లక్ష్యం. రోడ్లు, విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాలతో సమానంగా డేటా సెంటర్లను వ్యూహాత్మక ఆస్తులుగా పరిగణిస్తూ, ఈ చర్య ద్వారా సుమారు $60 బిలియన్ల విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) రావచ్చని అంచనా. దాదాపు 20 గిగావాట్ల (GW) డేటా సెంటర్ సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఈ మార్కెట్ విలువ 2026 నాటికి $11.76 బిలియన్లకు చేరుకోగా, 2031 నాటికి $25.07 బిలియన్లకు విస్తరిస్తుందని, ఇది **16.34% సగటు వార్షిక వృద్ధి రేటు (CAGR)**తో దూసుకుపోతుందని అంచనా. ముఖ్యంగా, హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్ల విస్తరణ 21.05% CAGRతో మరింత వేగవంతం కానుంది.

AI దూకుడు.. మౌలిక సదుపాయాలపై భారం

దేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే లక్ష్యంతో ఈ విధానాలు రూపొందించబడ్డప్పటికీ, ముఖ్యంగా పెరుగుతున్న ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) అవసరాలను తీర్చడానికి జరుగుతున్న విస్తరణ.. దేశ మౌలిక సదుపాయాల్లోని లోపాలను బయటపెడుతోంది. AI డేటా సెంటర్లు.. అధిక GPU ర్యాకులు, నిరంతర ఆపరేషన్ల కారణంగా సాధారణ సౌకర్యాల కంటే 5 నుంచి 10 రెట్లు ఎక్కువ విద్యుత్ ను వినియోగిస్తాయి. భారతదేశం మొత్తం డేటా సెంటర్ల విద్యుత్ డిమాండ్ 2024లో వార్షికంగా 13 టెరావాట్-గంటల (TWh) నుంచి 2030 నాటికి అంచనా ప్రకారం 57-60 TWhకి దూసుకుపోతుందని అంచనా. అంటే, ఐదు రెట్లు పెరుగుదల. దీనితో, 2030 నాటికి డేటా సెంటర్లు దేశ మొత్తం విద్యుత్ వినియోగంలో 3% వరకు వాటాను కలిగి ఉంటాయి, ప్రస్తుతం ఇది 1% కంటే తక్కువే. ఇప్పటికే పాతబడిపోతున్న మౌలిక సదుపాయాలు, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల అనుసంధానం, ట్రాన్స్‌మిషన్ అడ్డంకులతో సతమతమవుతున్న జాతీయ గ్రిడ్ పై ఇది తీవ్రమైన ఒత్తిడిని తెస్తోంది. ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్ల కమిషనింగ్ లక్ష్యాలను అందుకోలేకపోవడం, పెద్ద ఎత్తున విద్యుత్ కోతలకు (blackouts) దారితీసే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

నీటి కష్టాలు.. పర్యావరణ సవాళ్లు

విద్యుత్ తో పాటు, నీటి కొరత మరో కీలక సమస్యగా మారింది. భారతదేశంలో డేటా సెంటర్ల విస్తరణ.. ఇప్పటికే తక్కువ మంచినీటి వనరులున్న దేశంలో జరుగుతోంది. హైపర్‌స్కేల్ సౌకర్యాలకు అవసరమైన నీటి-తీవ్రత (water-intensive) కూలింగ్ వ్యవస్థలు.. ఇప్పటికే నీటి ఎద్దడితో బాధపడుతున్న ప్రాంతాల్లో గృహ, వ్యవసాయ అవసరాలతో పోటీ పడే ప్రమాదం ఉంది. నీటి పునరుపయోగం (water recycling), లిక్విడ్ ఇమ్మర్షన్ వంటి తక్కువ నీటిని వినియోగించే కూలింగ్ టెక్నాలజీలను స్వీకరించడంలో పెట్టుబడులు లేకపోతే, ఈ రంగం వృద్ధి ఇప్పటికే ఉన్న నీటి ఒత్తిడిని మరింత పెంచుతుంది. పర్యావరణ సుస్థిరత కూడా ఆందోళన కలిగించే విషయమే. డేటా సెంటర్లు అధిక శక్తిని వినియోగించడంతో పాటు, సంప్రదాయకంగా కర్బన ఉద్గారాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. అదానీ, అంబానీ వంటి దిగ్గజాలు పునరుత్పాదక ఇంధన ఆధారిత సౌకర్యాలకు కట్టుబడి ఉన్నప్పటికీ, వీటిని ఆచరణలో పెట్టాలంటే నిల్వ (storage) మరియు గ్రిడ్ అనుసంధానంలో గణనీయమైన పెట్టుబడులు అవసరం.

లోతైన విశ్లేషణ: నిర్మాణాత్మక బలహీనతలు

పెట్టుబడులు, ప్రభుత్వ మద్దతు ఉన్నప్పటికీ, భారత డేటా సెంటర్ రంగం అనేక నష్టాలను ఎదుర్కొంటోంది. నిర్మాణ వేగం ఎక్కువగా ఉండటం వలన తాత్కాలిక ఉద్యోగాలు పెరుగుతున్నా, శాశ్వత, ఉన్నత-నైపుణ్యం కలిగిన ఆపరేషనల్ పాత్రలు తక్కువగా ఉన్నాయి. డేటా-హాల్ టెక్నీషియన్లు, సైబర్ సెక్యూరిటీ నిపుణులు వంటి ప్రత్యేక నైపుణ్యం కలిగిన వారిని కనుగొని, నిలుపుకోవడంలో దీర్ఘకాలిక సవాలును ఇది దాచిపెడుతోంది. అంతేకాకుండా, ఈ రంగం వాతావరణ మార్పులకు ఎక్కువగా గురవుతోంది. 2050 నాటికి భారతదేశంలోని డేటా సెంటర్లలో 12% కంటే ఎక్కువ ఆకస్మిక వరదలు, సముద్ర మట్టాల పెరుగుదల వంటి తీవ్ర వాతావరణ సంఘటనల ప్రమాదంలో ఉన్నాయని ఒక అధ్యయనం సూచిస్తోంది. చెన్నై, ముంబై వంటి ప్రధాన డేటా సెంటర్ హబ్ లు ఉన్న తీర ప్రాంతాలు దీనికి ఎక్కువగా గురయ్యే అవకాశం ఉంది. ఈ కేంద్రాలలో డేటా సెంటర్ల సాంద్రత స్థానిక విద్యుత్ నెట్వర్క్లపై ఒత్తిడిని పెంచుతోంది. అంతర్జాతీయంగా $10-12 మిలియన్లుతో పోలిస్తే, భారతదేశంలో నిర్మాణ ఖర్చులు సుమారు **$5 మిలియన్లు ప్రతి మెగావాట్ (MW)**తో తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, నిరంతర వృద్ధి అనేది నమ్మకమైన విద్యుత్ లభ్యత, నీటి భద్రత, మరియు మొత్తం మౌలిక సదుపాయాల సంసిద్ధతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. డేటా యాజమాన్యం (data ownership), మోడల్ గవర్నెన్స్ వంటి సమస్యలు కూడా ఉన్నాయి, దీని వలన బహుళజాతి సంస్థలు భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయిన డేటా, విలువపై నియంత్రణను కలిగి ఉండే అవకాశం ఉంది.

భవిష్యత్ అంచనాలు: వృద్ధి, సుస్థిరత సమతుల్యం

భారత డేటా సెంటర్ మార్కెట్ వేగంగా వృద్ధి చెందుతోంది. రాబోయే రెండేళ్లలో ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో విద్యుత్ డిమాండ్ పరంగా రెండవ అతిపెద్ద మార్కెట్ గా మారనుందని అంచనా. రిలయన్స్ జియో, ఎస్టీటీ జీడీసీ, అదానీ కాన్ఎక్స్ వంటి మార్కెట్ నాయకులు తమ సామర్థ్యాలను గణనీయంగా పెంచుకుంటున్నారు. ఐటీ లోడ్ సామర్థ్యం 2025లో 4.48 గిగావాట్ల (GW) నుంచి 2030 నాటికి 12.47 గిగావాట్లకు (GW) పెరగనుందని అంచనా. అయితే, ఈ రంగం భవిష్యత్తు.. ప్రాథమిక మౌలిక సదుపాయాలు, సుస్థిరత సవాళ్లను అధిగమించే సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పన్ను ప్రోత్సాహకాలు, AI డిమాండ్ ద్వారా నడిచే దూకుడు విస్తరణ, గ్రిడ్ పరిమితులు, నీటి కొరత, వాతావరణ నష్టాల నేపథ్యంలో.. సమతుల్య అభివృద్ధి అత్యంత కీలకం. పునరుత్పాదక ఇంధనం, హై-డెన్సిటీ కూలింగ్, తీరప్రాంత భూములపై దృష్టి సారించే ఆపరేటర్లు వ్యూహాత్మకంగా ముందంజలో ఉంటారు.