భారత అంతరిక్ష స్టార్టప్‌లు: పునర్వినియోగ రాకెట్లు, డెబ్రిస్ టెక్నాలజీలో ముందంజ

ప్రభుత్వ రంగం నుంచి ప్రైవేట్ రంగం వైపు పయనం

భారత అంతరిక్ష రంగం గణనీయమైన మార్పులకు లోనవుతోంది. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ఈ రంగం ఇప్పుడు చురుకైన ప్రైవేట్ స్టార్టప్‌ల మద్దతుతో దూసుకుపోతోంది. హైదరాబాద్ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న స్పంట్రిక్ (Spantrik), కాస్మోసర్వ్ స్పేస్ (Cosmoserve Space) వంటి కంపెనీలు ఈ పరివర్తనలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా, ఖర్చుతో కూడుకున్న పునర్వినియోగ ప్రయోగ వ్యవస్థలు (reusable launch systems), అంతరిక్ష వ్యర్థాల నిర్వహణ (space debris management) వంటి అత్యంత సవాలుతో కూడిన రంగాలపై ఇవి దృష్టి సారించాయి.

స్పంట్రిక్: 'రావెన్'తో కొత్త ఆవిష్కరణ

2022లో స్థాపించబడిన స్పంట్రిక్, పూర్తిస్థాయి పునర్వినియోగానికి వీలు కల్పించే 'రావెన్' (Raven) అనే మీడియం-లిఫ్ట్ లాంచ్ వెహికల్‌ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. రాకెట్ ఇంజన్లు, ఫ్లైట్ కంప్యూటర్లు వంటి కీలక భాగాలను అంతర్గతంగా అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా, బాహ్య సరఫరాదారులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని కంపెనీ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ వ్యూహం శాటిలైట్ ప్రయోగాల మొత్తం వ్యయాన్ని తగ్గించి, ప్రైవేట్ అంతరిక్ష యాత్రల వాణిజ్య సాధ్యతను పెంచుతుందని భావిస్తున్నారు.

కాస్మోసర్వ్: అంతరిక్ష వ్యర్థాలకు చెక్

ప్రయోగ ఆవిష్కరణలతో పాటు, కాస్మోసర్వ్ స్పేస్ అంతరిక్షంలో పెరుగుతున్న వ్యర్థాల ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కోవడానికి కృషి చేస్తోంది. వేలాది నిష్క్రియ ఉపగ్రహాలు, రాకెట్ శకలాలు భూమి కక్ష్యలో పేరుకుపోవడంతో, ఢీకొనే ప్రమాదం పెరుగుతోంది. దీనిని పరిష్కరించడానికి, కాస్మోసర్వ్ 'మిషన్ ఎంబ్రేస్' (Mission Embrace) అనే యాక్టివ్ డెబ్రిస్ రిమూవల్ టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఇది ఒక రోబోటిక్ ఆర్మ్ సహాయంతో అంతరిక్ష వ్యర్థాలను సురక్షితంగా పట్టుకొని, తొలగిస్తుంది. ఇటీవల స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ (Skyroot Aerospace) వారి విక్రమ్-1 (Vikram-1) మిషన్‌లో భాగంగా తమ టెక్నాలజీ డెమోన్‌స్ట్రేటర్‌ను పరీక్షించింది. ఈ మిషన్ ద్వారా విలువైన డేటా లభించినప్పటికీ, టెలిమెట్రీ డేటా నష్టం వంటి సాంకేతిక సమస్యలను ఎదుర్కొంది. ఇవి అంతరిక్ష అన్వేషణ ప్రారంభ దశలో సాధారణంగా ఎదురయ్యే సవాళ్లే.

పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాలు

ఈ స్టార్టప్‌ల వేగవంతమైన వృద్ధికి హైదరాబాద్‌లోని టి-వర్క్స్ (T-Works) వంటి ఇంక్యుబేషన్ హబ్‌లు ఎంతగానో తోడ్పడుతున్నాయి. ఇవి అధునాతన టెస్టింగ్ ల్యాబ్‌లు, ప్రభుత్వ మద్దతుతో కూడిన యంత్రాలను అందుబాటులోకి తెస్తున్నాయి. దీనితో స్టార్టప్‌లు సిద్ధాంతపరమైన నమూనాల నుంచి అంతరిక్షంలో పరీక్షించబడిన వ్యవస్థల వరకు తమ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించగలుగుతున్నాయి. జూలై 2026 నాటికి, భారత అంతరిక్ష టెక్ కంపెనీలు సుమారు $871 మిలియన్ల నిధులను సేకరించాయి.

పెట్టుబడిదారులకు గమనిక

మార్కెట్ పరిశీలకులు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గమనించాలి. ఈ స్టార్టప్‌లు ప్రైవేట్ సంస్థలు, ఇవి NSE లేదా BSEలో లిస్ట్ అవ్వలేదు. కాబట్టి, ఈ రంగంలో పెట్టుబడులు పెట్టాలంటే వెంచర్ క్యాపిటల్ (Venture Capital), ప్రైవేట్ ఈక్విటీ (Private Equity) మార్గాల ద్వారానే సాధ్యమవుతుంది. అంతరిక్ష పరిశ్రమకు అత్యధిక మూలధన వ్యయం, సుదీర్ఘ కాలపరిమితి, గణనీయమైన సాంకేతిక నష్టాలు ఉంటాయి. ఇటీవల జరిగిన టెలిమెట్రీ సమస్యల వలె, విజయవంతమైన మిషన్లలో కూడా డేటా నష్టం లేదా హార్డ్‌వేర్ వైఫల్యం వంటి రిస్కులు ఉంటాయి. ఇవి భవిష్యత్ ప్రాజెక్ట్ టైమ్‌లైన్‌లను, పెట్టుబడిదారుల సెంటిమెంట్‌ను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయి.

భవిష్యత్ ఆశలు

'మేక్ ఇన్ ఇండియా' (Make in India) చొరవ అంతరిక్షంలోకి విస్తరిస్తున్న నేపథ్యంలో, ఈ కొత్త టెక్నాలజీల విశ్వసనీయతపైనే అందరి దృష్టి ఉంటుంది. ఈ స్టార్టప్‌ల దీర్ఘకాలిక విజయం, విజయవంతమైన ప్రోటోటైప్‌లను దాటి, కక్ష్యలోని కఠినమైన వాతావరణంలో స్థిరమైన, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన, సురక్షితమైన కార్యాచరణ ఫలితాలను సాధించడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.