భారత్ అంతరిక్ష రంగంలో ఒక విప్లవాత్మక మార్పు కనిపిస్తోంది. ప్రభుత్వ రంగ ఆధిపత్యం నుంచి ప్రైవేట్ రంగం వైపు మళ్లుతున్న ఈ పరిణామం, అనేక కొత్త స్టార్టప్లను, భారీ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తోంది. అయితే, ఈ వేగవంతమైన వృద్ధిని నిలకడైన, ప్రపంచ స్థాయి ఆర్బిటల్ సామర్థ్యాలుగా మార్చగలమా అన్నది ఇప్పుడు ప్రధాన ప్రశ్న.
రాకెట్రీ రంగం జోరు
ప్రస్తుతం 400కు పైగా ప్రైవేట్ స్పేస్ స్టార్టప్లు చురుకుగా పనిచేస్తున్నాయి. వీటికి $500 మిలియన్లకు పైగా పెట్టుబడులు సమకూరాయి. ముఖ్యంగా, స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ 2022 నవంబర్ లో, అగ్నికల్ కాస్మోస్ 2024 మేలో సబ్-ఆర్బిటల్ పరీక్షలను విజయవంతంగా పూర్తి చేశాయి. అంతేకాదు, POEM ప్లాట్ఫామ్ ద్వారా 25 ప్రైవేట్ పేలోడ్లను అంతరిక్షంలో పరీక్షించారు. 6 నాన్-గవర్నమెంటల్ ఎంటిటీస్ (NGEs) 18 ఉపగ్రహాలను ఆర్బిట్లో ప్రవేశపెట్టాయి. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం కూడా పుష్కలంగా ఉంది. 2024లో, స్టార్టప్ల తొలిదశ నిధులకు చేయూతనివ్వడానికి ₹1,000 కోట్లతో స్పేస్ వెంచర్ క్యాపిటల్ ఫండ్ ఏర్పాటు చేశారు. స్మాల్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (SSLV) సాంకేతికతను హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL)కు బదిలీ చేయడం ద్వారా, వాణిజ్యపరమైన లాంచ్లను పెంచే ప్రయత్నం జరుగుతోంది. గుజరాత్, తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు కూడా ఈ రంగాన్ని 'సన్రైజ్ సెక్టార్' గా ప్రకటించి, ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తున్నాయి.
గ్లోబల్ మార్కెట్లో ఇండియా స్థానం
భారత అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థ విలువ సుమారు $8.4 బిలియన్లుగా ఉంది. ఇది ప్రపంచ మార్కెట్లో కేవలం 2% వాటా మాత్రమే. అయితే, 2033 నాటికి ఈ మార్కెట్ $44 బిలియన్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా. ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 2030 నాటికి ప్రైవేట్ స్పేస్ రంగంలో పెట్టుబడులు $1 ట్రిలియన్ దాటవచ్చని భావిస్తున్నారు. 2020-2023 మధ్య కాలంలోనే వెంచర్ క్యాపిటల్ నుంచి $50 బిలియన్లకు పైగా పెట్టుబడులు వచ్చాయి. స్టార్టప్ల సంఖ్యలో భారతదేశం అమెరికా (825+ కంపెనీలు) కంటే వెనుకబడి ఉన్నప్పటికీ, స్మాల్ శాటిలైట్ లాంచ్ మార్కెట్లో వాటా పెంచుకోవడానికి SSLV సాంకేతికత బదిలీ ఒక వ్యూహాత్మక అడుగు. అనేక రాష్ట్రాలు పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి ప్రత్యేక పాలసీలను రూపొందిస్తున్నాయి.
సవాళ్ల విశ్లేషణ (Bear Case)
అయితే, వేగవంతమైన వృద్ధి ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశ ప్రైవేట్ స్పేస్ రంగానికి కొన్ని పెద్ద సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి. అత్యంత ముఖ్యమైనది, సబ్-ఆర్బిటల్ పరీక్షల నుంచి స్థిరమైన, నమ్మకమైన, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ఆర్బిటల్ లాంచ్లకు మారడం. స్కైరూట్ $99.8 మిలియన్ల, అగ్నికల్ $61.5 మిలియన్ల పెట్టుబడులు సాధించినా, ఆర్బిటల్ లాంచ్లలో వీరి కార్యాచరణ ట్రాక్ రికార్డ్ ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది. మొత్తం $500 మిలియన్ల పెట్టుబడి భారత్కు పెద్దదే అయినా, ప్రపంచ పెట్టుబడులతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. అమెరికా ఒక్కటే 2025లో ప్రపంచ నిధులలో 52%ను ఆకర్షించింది. అంతేకాదు, భారతదేశ స్పేస్ సెక్టార్ విలువ $8.4 బిలియన్లు (ప్రపంచంలో 2%) అనేది, గ్లోబల్ దిగ్గజాలను సవాలు చేయడానికి ఇంకా చాలా దూరం ప్రయాణించాల్సి ఉందని సూచిస్తుంది. 2024లో, అంతరిక్ష సాంకేతికత రంగంలో నిధుల సమీకరణ గత ఏడాదితో పోలిస్తే 53% పడిపోయింది. లేట్-స్టేజ్ ఫండింగ్ కొరత కూడా ఒక ఆందోళనకరమైన అంశం. అంతరిక్ష పరిశ్రమలో అధిక మూలధన అవసరాలు, సుదీర్ఘ అభివృద్ధి ప్రక్రియల కారణంగా, కార్యకలాపాలను విస్తరించడానికి, లాభదాయకత సాధించడానికి ప్రస్తుత స్థాయి కంటే గణనీయమైన, నిలకడైన మూలధనం అవసరం. ప్రభుత్వ మద్దతు ఒక సానుకూల అంశం అయినప్పటికీ, పాలసీలు మారితే లేదా నిధులు తగ్గుముఖం పడితే ఇబ్బందులు తలెత్తవచ్చు.
భవిష్యత్ అంచనాలు
భవిష్యత్ అంచనాల ప్రకారం, భారత అంతరిక్ష రంగం 2033 నాటికి $44 బిలియన్లకు చేరుకోవచ్చు, ప్రపంచ మార్కెట్లో 8-10% వాటాను సాధించవచ్చు. లాంచ్ సర్వీసులు, శాటిలైట్ కమ్యూనికేషన్స్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్, నావిగేషన్ రంగాలలో పురోగతి, ప్రైవేట్ రంగం పరిణితి ఈ వృద్ధికి దోహదం చేస్తాయి. ప్రభుత్వ మద్దతు, సాంకేతిక ఆవిష్కరణలతో ఈ ఊపు కొనసాగుతుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. 2035 నాటికి భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (Bharatiya Antariksha Station), 2040 నాటికి మానవసహిత చంద్రయాత్రలు వంటి దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలు కూడా ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ ఏరోస్పేస్ సరఫరా గొలుసులలో భారతదేశం పెరుగుతున్న భాగస్వామ్యం, ఈ రంగానికి మరింత ఊపునిస్తుంది.