సెబీ (SEBI) ఆగస్టు 3, 2026 నుంచి 208 డెరివేటివ్-ట్రేడ్డ్ స్టాక్స్లో ధరల నిర్ధారణ పద్ధతిని మార్చబోతోంది. ప్రస్తుత వాల్యూమ్-వెయిటెడ్ యావరేజ్ ప్రైస్ (VWAP)కు బదులుగా, ఇకపై 'వేలం (Auction)' పద్ధతిని అమలు చేయనుంది. దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.. మార్కెట్ క్లోజింగ్ సమయంలో ధరలను తారుమారు చేయడాన్ని అరికట్టడం, సరైన ధరను కనుగొనడం. దీంతో, ఈ స్టాక్స్లో నిరంతర ట్రేడింగ్ (continuous trading) మధ్యాహ్నం 3:15కే ముగిసిపోతుంది, ప్రస్తుతం ఇది 3:30 వరకు ఉంటుంది.
భారత సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) మార్కెట్ నియంత్రణలో మరో కీలకమైన మార్పును తీసుకువచ్చింది. ఆగస్టు 3, 2026 నుంచి, 208 డెరివేటివ్-ట్రేడ్ అయిన స్టాక్స్కు రోజు చివరి ముగింపు ధరను (Closing Price) నిర్ణయించడానికి కొత్త వేలం (Auction) పద్ధతిని అధికారికంగా అమలు చేయనుంది. ఇంతకుముందు, ట్రేడింగ్ రోజు చివరి 30 నిమిషాల్లో నమోదైన వాల్యూమ్-వెయిటెడ్ యావరేజ్ ప్రైస్ (VWAP) ఆధారంగా ఈ ధరను నిర్ణయించేవారు. అయితే, ఈ కొత్త వేలం పద్ధతి ద్వారా, ధరల నిర్ధారణలో పారదర్శకతను పెంచాలని, అలాగే చివరి నిమిషాల్లో పెద్ద ఎత్తున ఆర్డర్లు పెట్టి ధరలను ప్రభావితం చేసే ప్రయత్నాలను అరికట్టాలని సెబీ భావిస్తోంది.
కొత్త వేలం విధానం ఇలా ఉంటుంది:
ఈ కొత్త విధానం ప్రకారం, ఆ 208 స్టాక్స్లో నిరంతర ట్రేడింగ్ (Continuous Trading) మధ్యాహ్నం 3:15కే ముగిసిపోతుంది. ఆ తర్వాత, 3:15 నుంచి 3:30 గంటల మధ్య ఒక ప్రత్యేక వేలం సెషన్ జరుగుతుంది. ఈ సమయంలో, కొనుగోలు, అమ్మకాల ఆర్డర్లను ముందుగా నిర్ణయించిన VWAP (3:15 గంటలకు ముందు లెక్కించినది)కి 3% ప్రైస్ బ్యాండ్లోనే పెట్టాలి. అంతకు మించి ఎక్కువ లేదా తక్కువ ధరలకు పెట్టిన ఆర్డర్లను ఎక్స్ఛేంజ్ సిస్టమ్స్ ఆటోమేటిక్గా తిరస్కరిస్తాయి. దీనివల్ల ధరల్లో అనూహ్యమైన మార్పులు రాకుండా ఉంటాయి.
మధ్యాహ్నం 3:30 నుంచి 3:35 గంటల మధ్య, ఎక్స్ఛేంజ్ అల్గారిథమ్స్ ఈ ఆర్డర్లను ప్రాసెస్ చేసి, ఏ ధర వద్ద అత్యధిక ట్రేడింగ్ వాల్యూమ్ జరుగుతుందో గుర్తిస్తాయి. ఆ ధరనే రోజు అధికారిక ముగింపు ధరగా ప్రకటిస్తారు. డెరివేటివ్స్ సెగ్మెంట్లో ట్రేడ్ చేసేవారికి, ఈ కొత్త ముగింపు ధర ఆధారంగా కాంట్రాక్టులను సెటిల్ చేయడానికి వీలుగా, ట్రేడింగ్ సాయంత్రం 3:40 వరకు కొనసాగుతుంది.
ఈ మార్పు వెనుక కారణాలు:
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమెరికా, యూరప్, ఆసియా వంటి ప్రధాన అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో ఇప్పటికే ఇలాంటి వేలం పద్ధతులే వాడుకలో ఉన్నాయి. మన మార్కెట్లను కూడా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తీసుకెళ్లే ప్రయత్నంలో భాగంగానే ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. గతంలో, హై-ఫ్రీక్వెన్సీ ట్రేడర్ జేన్ స్ట్రీట్కు సంబంధించిన ఒక కేసులో, ప్రస్తుత VWAP పద్ధతిలోని కొన్ని లోపాలను సెబీ గుర్తించింది. ఈ నేపథ్యంలో, ఆర్టిఫిషియల్ ధరల ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి, మార్కెట్ సమగ్రతను, పారదర్శకతను పెంచడమే ఈ మార్పు ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. ఈ మార్పుల వల్ల, బ్రోకరేజ్ సంస్థలు, పెద్దపెద్ద ఇన్వెస్టర్లు తమ ట్రేడింగ్ వ్యూహాలను, ఆర్డర్ పెట్టే సమయాలను సర్దుబాటు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ముఖ్యంగా, ఇన్వెస్టర్లు ట్రేడింగ్ చివరి నిమిషాల్లో మార్పులను గమనిస్తూ ఉండాలి. ఈ కొత్త విధానం ఎంతవరకు సమర్థవంతంగా పనిచేస్తుందో రాబోయే రోజుల్లోనే స్పష్టమవుతుంది.