భారత ప్రభుత్వం మార్చి నుంచి జులై 2026 మధ్య కాలంలో సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫామ్స్కు సుమారు **2 లక్షల** కంటెంట్ తొలగింపు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఈ భారీ సంఖ్య టెక్ కంపెనీలపై ఒత్తిడి పెంచుతోంది, ముఖ్యంగా 'సేఫ్ హార్బర్' రక్షణ కోల్పోయే ప్రమాదం పొంచి ఉంది.
కఠినతరం అవుతున్న నియంత్రణలు
భారత ప్రభుత్వం సోషల్ మీడియా కంటెంట్పై తన నిఘాను గణనీయంగా పెంచింది. మార్చి నుంచి జులై 2026 వరకు కేవలం 5 నెలల్లో, 1.95 లక్షల కంటెంట్ బ్లాకింగ్ ఆర్డర్లను వివిధ సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫామ్స్కు జారీ చేసింది. అంటే రోజుకు సగటున 1,275 ఆర్డర్లు, అంటే ప్రతీ 68 సెకన్లకు ఒక ఆర్డర్ వెలువడుతోంది.
Instagram, Facebook, YouTube వంటి ప్రధాన ప్లాట్ఫామ్స్ ఈ ప్రభుత్వ అభ్యర్థనలకు ఎక్కువగా స్పందిస్తున్నాయి. హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Home Affairs) రూపొందించిన 'సహయోగ్' (Sahyog) పోర్టల్ ద్వారా ఈ ఆదేశాలు ఎక్కువగా ప్రాసెస్ అవుతున్నాయి.
కంప్లైయన్స్ ఒత్తిడి & సేఫ్ హార్బర్ ప్రమాదం
ఈ కంటెంట్ తొలగింపు అభ్యర్థనల పెరుగుదల వెనుక ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (IT) యాక్ట్, ముఖ్యంగా సెక్షన్ 79(3)(b) ఉంది. ఈ సెక్షన్ ప్రకారం, సోషల్ మీడియా ఇంటర్మీడియరీలకు 'సేఫ్ హార్బర్' (Legal Immunity) రక్షణ లభిస్తుంది. అంటే, యూజర్లు పోస్ట్ చేసే కంటెంట్కు వారు సాధారణంగా బాధ్యులు కారు. అయితే, ఈ చట్టపరమైన రక్షణను నిలుపుకోవాలంటే, చట్టవిరుద్ధమైన కంటెంట్ను తొలగించాలనే ప్రభుత్వ ఆదేశాలను ప్లాట్ఫామ్స్ తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
ఫిబ్రవరి 2026లో IT రూల్స్లో వచ్చిన మార్పుల తర్వాత ఈ బాధ్యత మరింత పెరిగింది. కొన్ని రకాల చట్టవిరుద్ధమైన కంటెంట్ను కేవలం 3 గంటల్లోనే తొలగించాలని నిబంధనలు బిగుసుకున్నాయి. ఈ తక్షణ స్పందన అవసరం, ప్లాట్ఫామ్స్కు భారీ ఆపరేషనల్, టెక్నికల్ సవాళ్లను విసురుతోంది. ఇందుకోసం ఆటోమేటెడ్ ఫిల్టరింగ్ సిస్టమ్స్, పెద్ద ఎత్తున మ్యాన్ పవర్ అవసరం అవుతోంది.
ఏమాత్రం ఆలస్యం చేసినా, లేదా ఆదేశాలను పాటించడంలో విఫలమైనా, 'సేఫ్ హార్బర్' స్టేటస్ రిస్క్లో పడే అవకాశం ఉంది. దీంతో, యూజర్-జనరేటెడ్ కంటెంట్కు సంబంధించిన చట్టపరమైన బాధ్యతలను కంపెనీలు భరించాల్సి రావచ్చు.
నియంత్రణ & న్యాయపరమైన రిస్కులు
హానికరమైన సమాచారాన్ని అరికట్టడానికి, ప్రజా భద్రతను కాపాడటానికి ఈ చర్యలు అవసరమని ప్రభుత్వం చెబుతున్నప్పటికీ, న్యాయ నిపుణులు కొందరు దీనిపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నారు. కంటెంట్ తొలగింపు కోసం సెక్షన్ 79(3)(b) ను ఉపయోగించడం, నెమ్మదిగా ఉండే సెక్షన్ 69A కంటే భిన్నంగా ఉందని, ఇది సాంప్రదాయ న్యాయ ప్రక్రియలను తప్పించుకోవడానికి దారితీస్తుందని, పారదర్శకత లోపిస్తుందని, సెన్సార్షిప్కు అవకాశం కల్పిస్తుందని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు.
ఇది డిజిటల్ రంగంలో పనిచేస్తున్న కంపెనీలకు పెరుగుతున్న ఆపరేషనల్ ఖర్చులను సూచిస్తుంది. సేఫ్ హార్బర్ రక్షణ కోల్పోయే ప్రమాదం, భారతదేశంలో పనిచేస్తున్న గ్లోబల్ సోషల్ మీడియా ఇంటర్మీడియరీల వ్యాపార నమూనాలను సమూలంగా మార్చేసే సిస్టమిక్ రిస్క్గా మిగిలింది.
భవిష్యత్తులో, ఈ అధిక సంఖ్యలో వచ్చే అభ్యర్థనలను తట్టుకోవడానికి ప్లాట్ఫామ్స్ తమ మానిటరింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను ఎలా పెంచుకుంటాయనేది కీలకం. అలాగే, 3 గంటల కంప్లైయన్స్ గడువు లేదా సెక్షన్ 79 వినియోగంపై ఏవైనా న్యాయపరమైన సవాళ్లు లేదా కోర్టు తీర్పులు వస్తే, అవి డిజిటల్ ఇంటర్మీడియరీల నియంత్రణ బాధ్యతలను పునర్నిర్వచించగలవు.