ఒకప్పుడు దేశంలోనే కీలక ఆర్థిక కేంద్రంగా వెలుగొందిన కలకత్తా స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (CSE) ఇప్పుడు మూతపడే దశకు చేరుకుంది. దశాబ్దాలుగా కార్యకలాపాలు నిలిపివేసిన ఈ సంస్థ, SEBI నిబంధనలను పాటించడంలో విఫలమైంది. ఆస్తులను అమ్మి, అప్పులను తీర్చి, హోల్డింగ్ కంపెనీగా మారేందుకు సిద్ధమైంది.
అసలు ఏం జరిగింది?
భారతదేశపు అత్యంత పురాతన ఆర్థిక సంస్థల్లో ఒకటైన కలకత్తా స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (CSE), స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా తన కార్యకలాపాలను స్వచ్ఛందంగా ముగించే ప్రక్రియను అధికారికంగా ప్రారంభించింది. గుర్తింపును ఉపసంహరించుకోవాలని సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI)కి బోర్డు దరఖాస్తు చేసుకుంది. కనీస నికర విలువ ₹100 కోట్ల అవసరం, క్లియరింగ్ కార్పొరేషన్ ఏర్పాటు వంటి నిబంధనలను పాటించడంలో సంవత్సరాలుగా విఫలమవుతున్న నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. దశాబ్దానికి పైగా కార్యకలాపాలు నిలిచిపోయిన ఈ చారిత్రక సంస్థకు ఇది చివరి అధ్యాయం.
ఎందుకు పతనం?
1830లో అనధికారికంగా ప్రారంభమై, 1980లో గుర్తింపు పొందిన CSE, ఒకప్పుడు బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (BSE)కి గట్టి పోటీ ఇచ్చేది. అయితే, 2001 నాటి కేతన్ పరేఖ్ స్టాక్ మానిప్యులేషన్ కుంభకోణం తర్వాత దీని ప్రాభవం గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ సంఘటన పాలనా లోపాలను బయటపెట్టి, ఇన్వెస్టర్ల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీసింది. అదే సమయంలో, నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (NSE), BSE వంటి ఆధునిక, టెక్నాలజీ ఆధారిత ఎలక్ట్రానిక్ ట్రేడింగ్ ప్లాట్ఫామ్ల ఆవిర్భావంతో లిక్విడిటీ భారీగా పడిపోయింది. 2005-2012 మధ్య, CSE ట్రేడింగ్ వాల్యూమ్ 90% కంటే ఎక్కువగా కుప్పకూలింది.
మనుగడ సాధ్యం కాలేదా?
2013 ఏప్రిల్లో SEBI, CSE యొక్క C-STAR ట్రేడింగ్ ప్లాట్ఫామ్ను నిలిపివేయడంతో CSE కార్యకలాపాలకు తెరపడింది. ట్రేడ్లను సెటిల్ చేయడానికి స్వతంత్ర క్లియరింగ్ కార్పొరేషన్ లేకపోవడం, కార్యాచరణ నిబంధనలను పాటించలేకపోవడం వంటి కారణాలను రెగ్యులేటర్ పేర్కొంది. సుప్రీంకోర్టుతో సహా వివిధ న్యాయస్థానాలలో CSE ఈ ఆర్డర్లను సవాలు చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, ప్రధాన లోపాలను పరిష్కరించడంలో విఫలమైంది. 2023 నాటికి, NSE కూడా CSE సభ్యులు తమ ప్లాట్ఫామ్లో ట్రేడ్ చేయడానికి అనుమతించే ఒప్పందాన్ని నిలిపివేసింది.
ఆస్తుల అమ్మకం & ఆర్థిక క్రమబద్ధీకరణ
నిష్క్రమణను సజావుగా నిర్వహించడానికి, CSE తన ఆర్థిక బాధ్యతలను పరిష్కరించడానికి కృషి చేస్తోంది. ఉద్యోగుల కోసం స్వచ్ఛంద పదవీ విరమణ పథకాన్ని (VRS) ప్రారంభించింది, దీనికి సుమారు ₹20.95 కోట్ల ఖర్చు అయింది. అంతేకాకుండా, ₹253 కోట్లకు శ్రీజన్ గ్రూప్కు ఒక ముఖ్యమైన ఆస్తిని అమ్మడానికి అంగీకరించింది. ఈ అమ్మకం తుది నియంత్రణ ఆమోదం కోసం వేచి ఉంది. ఈ నిధులతో, స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా తన కార్యకలాపాలను నిలిపివేసే ముందు, పెండింగ్లో ఉన్న అప్పులను తీర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
హోల్డింగ్ కంపెనీగా పరివర్తన
CSE ఇకపై స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్గా పనిచేయకపోయినా, పూర్తిగా కనుమరుగవ్వదు. ఈ సంస్థ ఒక హోల్డింగ్ కంపెనీగా మారాలని యోచిస్తోంది. ముఖ్యంగా, దాని అనుబంధ సంస్థ, CSE క్యాపిటల్ మార్కెట్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, కార్యకలాపాలు కొనసాగిస్తుంది. ఈ విభాగం బ్రోకింగ్ సేవలను అందించడం కొనసాగిస్తుంది, దాని సభ్యులు NSE మరియు BSE ద్వారా మార్కెట్లలో పాల్గొనడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. పెట్టుబడిదారులు, మార్కెట్ పాల్గొనేవారికి, CSE నిష్క్రమణ అనేది పరిశ్రమ మొత్తం ఏకీకృత, అత్యంత నియంత్రిత, మరియు టెక్నాలజీ-ఆధారిత మార్కెట్ మౌలిక సదుపాయాల వైపు మళ్లుతున్నట్లు ఒక రిమైండర్.