కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మక PM-KUSUM 2.0 ప్రోగ్రామ్‌లో అగ్రివోల్టాయిక్స్ (Agrivoltaics) కాన్సెప్ట్‌ను ప్రవేశపెట్టనుంది. దీని ద్వారా **10 GW** విద్యుత్ ఉత్పత్తి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. రైతులు తమ పొలాల్లో పంటలు పండించుకుంటూనే, సోలార్ ప్యానెల్స్ ద్వారా అదనపు ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు.
భారత ప్రభుత్వం వ్యవసాయం మరియు సోలార్ పవర్ ఉత్పత్తిని అనుసంధానిస్తూ సరికొత్త వ్యూహాన్ని సిద్ధం చేస్తోంది. అక్టోబర్ 21–23, 2026 మధ్య ఢిల్లీలో జరగనున్న 7వ అగ్రివోల్టాయిక్స్ వరల్డ్ కాన్ఫరెన్స్‌లో దీనికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు వెల్లడి కానున్నాయి. భూమి కొరతను అధిగమించేందుకు, పొలాల్లో ఎత్తైన పిల్లర్లపై సోలార్ ప్యానెల్స్‌ను ఏర్పాటు చేయడం ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
డ్యూయల్-యుటిలిటీ మోడల్
ఈ కొత్త విధానంలో సోలార్ ప్యానెల్స్‌ను భూమికి 18 నుంచి 20 అడుగుల ఎత్తులో ఏర్పాటు చేస్తారు. దీనివల్ల కింద వ్యవసాయ యంత్రాలు సులభంగా తిరగవచ్చు మరియు పంటలకు తగినంత సూర్యరశ్మి అందుతుంది. ఇప్పటికే Jain Irrigation వంటి కంపెనీలు చేపట్టిన పైలట్ ప్రాజెక్టులు మంచి ఫలితాలను ఇచ్చాయి. ఇప్పుడు ప్రభుత్వం ఈ కాన్సెప్ట్‌ను అధికారిక ఇన్సెంటివ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లోకి తీసుకురావాలని చూస్తోంది.
ఆర్థిక కోణాలు - సవాళ్లు
సాధారణ సోలార్ పార్కులతో పోలిస్తే, అగ్రివోల్టాయిక్ సిస్టమ్స్ ఏర్పాటుకు 30% అదనపు ఖర్చు అవుతుంది. అయితే, దీనివల్ల రైతులకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి:
- పంటల ద్వారా ఆదాయం.
- డిస్కంలకు విద్యుత్ అమ్మడం ద్వారా ఆదాయం.
- డీజిల్ పంపుల వాడకం తగ్గడం వల్ల ఆదా.
అయితే, ఈ రంగంలో పనిచేసే కంపెనీలకు ఇది కొత్త అవకాశమే అయినప్పటికీ, ప్రభుత్వ సబ్సిడీలు మరియు కాంట్రాక్టుల తయారీలో స్పష్టత రావాల్సి ఉంది. ప్రాజెక్ట్ డిజైన్ అనేది పంట రకం, వాతావరణం మరియు ప్యానెల్ వంపుపై ఆధారపడి ఉంటుందని గుర్తుంచుకోవాలి.
ఇన్వెస్టర్లు గమనించాల్సినవి
ఈ ప్రాజెక్టుల్లో ఆపరేషనల్ రిస్క్ ఎక్కువగా ఉంటుంది. సరైన డిజైన్ లేకపోతే పంట దిగుబడి తగ్గే అవకాశం ఉంది. అలాగే, రైతులకు మరియు డెవలపర్లకు మధ్య లీగల్ కాంట్రాక్టులు ఇంకా ప్రాథమిక దశలోనే ఉన్నాయి. కంపెనీలు పైలట్ ప్రాజెక్టుల నుంచి కమర్షియల్ ఎగ్జిక్యూషన్ వైపు ఎంత వేగంగా వెళ్తాయనే దానిపైనే ఈ రంగం భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంటుంది.