దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 27.6 లక్షల కుటుంబాల కష్టార్జితం పెండింగ్ ప్రాజెక్టుల్లో చిక్కుకుపోయింది. RERA సెక్షన్ 18 ప్రకారం, బిల్డర్లు డెడ్-లైన్ మిస్ అయితే హోమ్ బయ్యర్లు అసలుతో పాటు వడ్డీని తిరిగి పొందే హక్కును కలిగి ఉంటారు.
ప్రస్తుతం దేశంలో రియల్ ఎస్టేట్ ప్రాజెక్టులు మధ్యలో నిలిచిపోవడం వల్ల సామాన్యులు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. సెప్టెంబర్ 2026 నాటి ఫోరం ఫర్ పీపుల్స్ కలెక్టివ్ ఎఫర్ట్స్ (FPCE) నివేదిక ప్రకారం, సుమారు 27.6 లక్షల కుటుంబాల పెట్టుబడులు అంటే ₹12.44 లక్షల కోట్లు రియల్ ఎస్టేట్ ప్రాజెక్టుల్లో బందీ అయ్యాయి.
రీఫండ్ కోసం చట్టపరమైన మార్గం
RERA చట్టంలోని సెక్షన్ 18 హోమ్ బయ్యర్లకు ఒక గొప్ప రక్షణ కవచం. ఒప్పందం ప్రకారం నిర్ణీత సమయానికి ఇంటిని అప్పగించడంలో బిల్డర్ విఫలమైతే, బయ్యర్ ప్రాజెక్ట్ నుండి వైదొలగవచ్చు. ఇలా చేసినప్పుడు, బిల్డర్ ఆ కుటుంబం చెల్లించిన పూర్తి మొత్తాన్ని, ఆలస్యమైన ప్రతి నెలకు వడ్డీతో కలిపి చెల్లించాలి. తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర వంటి రాష్ట్రాల్లోని RERA అధికారులు ఇటీవల 10.7% నుంచి 10.8% వార్షిక వడ్డీతో రీఫండ్ చెల్లించాలని ఆదేశాలు జారీ చేస్తున్నారు.
అమలులో ఎదురయ్యే సవాళ్లు
ఆర్డర్ రావడం ఒక ఎత్తు అయితే, డబ్బులు చేతికి అందడం మరొక సవాలు. బిల్డర్ వద్ద నగదు నిల్వలు లేకపోవడం లేదా ఫండ్స్ వేరే ప్రాజెక్టులకు మళ్లించడం వల్ల రీఫండ్ ప్రక్రియ క్లిష్టంగా మారుతోంది. ఆస్తులను జప్తు చేయడం వంటి చట్టపరమైన చర్యలు నెమ్మదిగా సాగుతుండటంతో, బయ్యర్లు చాలా కాలం నిరీక్షించాల్సి వస్తోంది.
హోమ్ బయ్యర్లు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు
చాలా సందర్భాల్లో బిల్డర్లు 'రివైజ్డ్ పొసెషన్ డేట్' పేరుతో కొత్త అగ్రిమెంట్లపై సంతకాలు చేయమని ఒత్తిడి తెస్తుంటారు. ఇలాంటి అగ్రిమెంట్లపై సంతకం చేసే ముందు లీగల్ అడ్వైస్ తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. పొరపాటున సంతకం చేస్తే రీఫండ్ క్లెయిమ్ చేసే హక్కును కోల్పోయే అవకాశం ఉంది.
IBC ద్వారా పరిష్కారం
ఒకవేళ ప్రాజెక్ట్ తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉంటే, హోమ్ బయ్యర్లు 'ఇన్సాల్వెన్సీ అండ్ బ్యాంక్రప్సీ కోడ్' (IBC) కింద 'ఫైనాన్షియల్ క్రెడిటర్స్'గా గుర్తింపు పొందవచ్చు. దీనివల్ల కంపెనీ ఆస్తుల వేలం లేదా పరిష్కార ప్రక్రియలో బయ్యర్లు భాగస్వాములు కావచ్చు. అయితే, దీనికి సేల్ అగ్రిమెంట్స్, పేమెంట్ రసీదులు వంటి అన్ని పత్రాలను పక్కాగా సిద్ధం చేసుకోవాలి.