భారతదేశంలో వేర్‌హౌసింగ్ boom: 13 క్లస్టర్లలోనే అభివృద్ధి.. తీవ్రమవుతున్న పోటీ!

13 క్లస్టర్లకే పరిమితమవుతున్న వృద్ధి

భారతదేశ పారిశ్రామిక మరియు వేర్‌హౌసింగ్ రంగం (Warehousing Sector) క్రమంగా కొన్ని కీలక ప్రాంతాలకు పరిమితమవుతోంది. Colliers India నివేదిక ప్రకారం, దేశంలోని మొత్తం భవిష్యత్ గ్రేడ్ A (Grade A) పారిశ్రామిక, వేర్‌హౌసింగ్ కార్యకలాపాలలో 70% నుండి 80% వరకు కేవలం 13 హై-యాక్టివిటీ క్లస్టర్లలోనే కేంద్రీకృతమవుతుందని అంచనా. 2021 నుంచి చూస్తే, ఈ కీలక లాజిస్టిక్స్, మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కారిడార్లు రంగంలో సగానికి పైగా (దాదాపు రెట్టింపు) కార్యకలాపాలను ఆకర్షించాయి. 2021 నుంచి ఇప్పటి వరకు ఈ క్లస్టర్లే రంగం యొక్క మొత్తం డిమాండ్ లో 75% మరియు కొత్త సరఫరాలో 75% ను గ్రహించాయి.

2026 ప్రారంభం నాటికి, దేశంలోని మొత్తం గ్రేడ్ A స్టాక్ 300 మిలియన్ చదరపు అడుగులకు చేరుతుందని అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే, ఇందులో 72% ఈ 13 ఎంపిక చేసిన ప్రాంతాల నుండే ఉంటుంది. 2021 నుండి 2026 మొదటి త్రైమాసికం వరకు, ఈ కేంద్రీకృత జోన్లలో 128 మిలియన్ చదరపు అడుగుల డిమాండ్, 136.6 మిలియన్ చదరపు అడుగుల కొత్త సరఫరా నమోదైంది. బలమైన మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు, వినియోగ కేంద్రాలకు సమీపంలో ఉండటం వంటి కారణాలతో చెన్నై, ఢిల్లీ NCR, పూణె, బెంగళూరు వంటి నగరాలు ఈ ధోరణిని నడిపిస్తున్నాయి.

వృద్ధికి కారణమవుతున్న అంశాలు

ఈ రంగం యొక్క బలమైన వృద్ధికి అనేక కారణాలు దోహదం చేస్తున్నాయి. 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' (Make in India), ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక (PLI) పథకాలతో ఊపందుకుంటున్న మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ రంగం విస్తరణ ఒక ప్రధాన చోదక శక్తి. మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ రంగం నుండే అద్దె కార్యకలాపాలలో 45% కంటే ఎక్కువ వాటా వస్తుండటం గమనార్హం. థర్డ్-పార్టీ లాజిస్టిక్స్ (3PL) ప్రొవైడర్లు కూడా ప్రధాన మార్కెట్లలో లీజింగ్ కార్యకలాపాలను నిరంతరం నడిపిస్తున్నారు. ఈ-కామర్స్ రంగం, ప్రస్తుతం కొంత సాధారణ స్థితికి చేరుకున్నప్పటికీ, ఇప్పటికీ చెప్పుకోదగిన వాటాను కలిగి ఉంది.

2025 చివరి నాటికి గ్రేడ్ A/A+ వేర్‌హౌసింగ్ స్టాక్ 400 మిలియన్ చదరపు అడుగులకు మించి పెరుగుతుందని అంచనా. ఆర్థికంగా కూడా, 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశ GDP సుమారు 7% (మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్) మరియు 9% (సేవలు) వృద్ధి చెందుతుందని అంచనాలున్నాయి.

పెట్టుబడులు, అద్దెల అంచనాలు

భారతదేశ వేర్‌హౌసింగ్ రంగంపై పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం బలంగా ఉంది. 2024లో ఈ విభాగానికి వచ్చిన సంస్థాగత పెట్టుబడులు $2.5 బిలియన్లకు చేరుకున్నాయి, ఇది మొత్తం రియల్ ఎస్టేట్ పెట్టుబడులలో 39% వాటా. గత ఐదు సంవత్సరాలలో, ప్రధాన క్లస్టర్లలో అద్దెలు 15-35% పెరిగాయి. రాబోయే కాలంలో ప్రతి సంవత్సరం 5-10% అద్దె పెరుగుదల ఉంటుందని అంచనా. ఆఫీస్, రిటైల్ వంటి సంప్రదాయ ఆస్తి వర్గాల కంటే గ్రేడ్ A వేర్‌హౌసింగ్ మెరుగైన ఆక్యుపెన్సీ స్థాయిలు, పెట్టుబడిదారుల ఆసక్తిని కలిగి ఉంది. 2029 నాటికి, గ్రేడ్ A స్టాక్ దాదాపు 28% సమ్మేళన వార్షిక వృద్ధి రేటుతో (CAGR) వృద్ధి చెందుతుందని అంచనా.

వృద్ధి కేంద్రీకరణతో ముప్పులు

అయితే, ఒకే చోట అభివృద్ధి కేంద్రీకృతం కావడం వల్ల కొన్ని తీవ్రమైన ప్రమాదాలు కూడా పొంచి ఉన్నాయి. ప్రధాన కారిడార్లలో తీవ్రమైన పోటీ పెరిగి, దీర్ఘకాలంలో అద్దె వృద్ధి, లాభాల మార్జిన్లపై ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంది. మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్, ఈ-కామర్స్ వంటి నిర్దిష్ట రంగాలపై అధికంగా ఆధారపడటం వలన డిమాండ్‌లో అస్థిరత ఏర్పడవచ్చు. ఈ కీలక రంగాలలో మందగమనం ఏర్పడితే, ఈ కేంద్రీకృత నమూనాకు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదురుకావచ్చు.

అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశంలో ప్రతి పట్టణ నివాసికి అందుబాటులో ఉన్న వేర్‌హౌసింగ్ సామర్థ్యం చాలా తక్కువగా ఉంది. దీనిని బట్టి చూస్తే, ప్రస్తుత అంచనాలు, వృద్ధి ప్రొజెక్షన్లు భవిష్యత్తు డిమాండ్‌పై అతి ఆశతో ఆధారపడి ఉండవచ్చనిపిస్తుంది. అంతేకాకుండా, భారతదేశంలో లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులు GDPలో 13-14% గా ఉన్నాయి, ఇది ప్రపంచ సగటు 8% కంటే ఎక్కువ. ఈ నిర్మాణపరమైన అసమర్థతలను కేంద్రీకరణ మాత్రమే పూర్తిగా పరిష్కరించలేకపోవచ్చు.

భవిష్యత్ అంచనాలు, ప్రభుత్వ మద్దతు

భారతదేశ పారిశ్రామిక, వేర్‌హౌసింగ్ రంగంపై భవిష్యత్ అంచనాలు సానుకూలంగానే ఉన్నాయి. PM గతిశక్తి (PM Gati Shakti) మాస్టర్ ప్లాన్, నేషనల్ లాజిస్టిక్స్ పాలసీ, మల్టీ-మోడల్ లాజిస్టిక్స్ పార్కుల వంటి ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు దీనికి మరింత ఊతం ఇవ్వనున్నాయి. ప్రపంచ తయారీ కేంద్రంగా మారాలనే భారతదేశ సంకల్పం, మారుతున్న గ్లోబల్ సప్లై చైన్ వ్యూహాలు ఈ రంగాన్ని పెట్టుబడులకు ఆకర్షణీయంగా మారుస్తున్నాయి. 2026 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ 6.5% కంటే ఎక్కువ వృద్ధి చెందుతుందని అంచనాలున్న నేపథ్యంలో, ఆధునిక, సమర్థవంతమైన వేర్‌హౌసింగ్ సదుపాయాలకు డిమాండ్ కొనసాగుతుందని భావిస్తున్నారు.