బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో ఉన్న అదనపు నగదును తగ్గించేందుకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. గత రెండు వారాల్లో **$10 బిలియన్ల** విలువైన కరెన్సీ స్వాప్ ఆపరేషన్లను చేపట్టింది. విదేశీ నిధుల ప్రవాహం **$140 బిలియన్లు** దాటడంతో, లిక్విడిటీ రికార్డు స్థాయి **₹11 లక్షల కోట్ల** మార్కును తాకడం ఈ చర్యకు ప్రధాన కారణం.
అసలు ఎందుకు ఈ చర్య?
బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి విదేశీ నిధులు భారీగా రావడంతో లిక్విడిటీ ₹11 లక్షల కోట్లకు చేరింది. ఇలా అదనపు నగదు వ్యవస్థలో ఉంటే, స్వల్పకాలిక వడ్డీ రేట్లలో మార్పులు రావడమే కాకుండా, ద్రవ్యోల్బణం పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీన్ని అదుపు చేసేందుకే RBI సెల్-బై (sell-buy) కరెన్సీ స్వాప్ పద్ధతిని ఎంచుకుంది.
కరెన్సీ స్వాప్ ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఈ ప్రక్రియలో RBI బ్యాంకుల దగ్గర ఉన్న డాలర్లను తీసుకుని, వాటికి బదులుగా రూపాయలను ఇస్తుంది. దీనివల్ల మార్కెట్ నుంచి రూపాయల సరఫరా తగ్గుతుంది. భవిష్యత్తులో నిర్ణీత తేదీన ఆ డాలర్లను తిరిగి ఇచ్చి, రూపాయలను RBI తీసుకుంటుంది. రెపో రేటు వంటి ఇతర సాధనాలను మార్చకుండానే, మార్కెట్లోని నగదును నియంత్రించడానికి ఇది ఒక పక్కా ప్లాన్.
మార్కెట్లపై ప్రభావం
ఈ పరిణామంతో డాలర్-రూపాయల ఫార్వర్డ్ మార్కెట్లో కదలికలు మొదలయ్యాయి. ముఖ్యంగా 3 నెలలు, 6 నెలల ఫార్వర్డ్ కాంట్రాక్టుల రేట్లు పెరిగాయి. క్యాష్ రిజర్వ్ రేషియో (CRR) వంటి కఠిన చర్యలకు వెళ్లకుండా, ఇలా లక్షిత పద్ధతుల్లో (targeted measures) లిక్విడిటీని మేనేజ్ చేయడం ఇన్వెస్టర్లకు ఒక సంకేతం. రానున్న రోజుల్లో RBI పాలసీలు మరియు లిక్విడిటీ డేటాపైనే మార్కెట్ వర్గాల ఫోకస్ ఉంటుంది.