భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) త్వరలో ₹10, ₹20 పాత నోట్లకు బదులుగా, పాలిమర్ (ప్లాస్టిక్) నోట్లను ప్రవేశపెట్టే యోచనలో ఉంది. ఇందుకోసం దాదాపు **2 బిలియన్** యూనిట్లను ముద్రించి, ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ నిర్వహించనుంది. ఈ కొత్త నోట్లు కరెన్సీ మన్నికను, భద్రతను పెంచడమే కాకుండా, దీర్ఘకాలంలో ముద్రణ ఖర్చులను తగ్గించే అవకాశం ఉంది.
పాత నోట్ల స్థానంలో ప్లాస్టిక్ నోట్లు
భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) ఇప్పుడు పాత పేపర్ నోట్లకు బదులుగా, పాలిమర్ (ప్లాస్టిక్) నోట్లను ప్రవేశపెట్టే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. ఇందుకోసం ₹10 మరియు ₹20 డినామినేషన్లలో దాదాపు 2 బిలియన్ యూనిట్ల పాలిమర్ నోట్లను ముద్రించి, దేశవ్యాప్తంగా ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ నిర్వహించడానికి అనుమతి లభించింది. ముఖ్యంగా, ఎక్కువగా చెలామణి అయ్యే, త్వరగా పాడైపోయే ఈ చిన్న డినామినేషన్ల నోట్లను ముందుగా ఎంచుకున్నారు.
మన్నిక, భద్రతతో పాటు ఖర్చు తగ్గింపు
ఈ కొత్త చొరవ వెనుక ప్రధాన లక్ష్యం కరెన్సీ నిర్వహణలో అయ్యే అధిక ఖర్చులను తగ్గించడం. గత దశాబ్ద కాలంలో, భారతదేశంలో సుమారు ₹50 ట్రిలియన్ విలువైన నోట్లు చెలామణికి పనికిరాకుండా పోయాయి (Soiled Notes). నోట్ల ముద్రణ, భద్రతా ఫీచర్ల కోసం ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు ₹5,000 కోట్ల వరకు ఖర్చు అవుతుంది. పాలిమర్ నోట్లు సాధారణ పేపర్ నోట్ల కంటే 2 నుండి 3 రెట్లు ఎక్కువ కాలం మన్నికగా ఉంటాయని అంచనా. దీనివల్ల, అరిగిపోయిన నోట్లను ముద్రించడం, పంపిణీ చేయడం, నాశనం చేయడం వంటి ఖర్చులు తగ్గుతాయని RBI భావిస్తోంది.
కేవలం మన్నిక మాత్రమే కాదు, నకిలీ కరెన్సీని అరికట్టడం కూడా దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. పాలిమర్ సబ్స్ట్రేట్లు పారదర్శక విండోలు, మెటాలిక్ న్యూమరల్స్, ఇరిడెసెంట్ ప్యాటర్న్స్ వంటి అధునాతన భద్రతా ఫీచర్లను కలిగి ఉంటాయి. వీటిని నకిలీ చేయడం పేపర్ నోట్ల కంటే చాలా కష్టం. ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్ వంటి దేశాల్లో ఈ తరహా మార్పుల వల్ల నోట్ల జీవితకాలం నాలుగు రెట్లు పెరిగినట్లు నివేదికలున్నాయి.
సవాళ్లు మరియు భవిష్యత్ ప్రణాళిక
అయితే, ఈ మార్పు అంత సులభం కాదు. భారతదేశంలో ₹43 ట్రిలియన్ పైగా కరెన్సీ చలామణిలో ఉంది. దీనికోసం పెద్ద ఎత్తున, జాగ్రత్తతో కూడిన ప్రణాళిక అవసరం. ముఖ్యంగా, ఏటీఎంలు, వెండింగ్ మెషీన్లు, కరెన్సీ కౌంటింగ్ పరికరాలన్నింటినీ కొత్త పాలిమర్ నోట్లకు అనుగుణంగా మార్చాల్సి ఉంటుంది. భారతదేశంలోని విభిన్న వాతావరణ పరిస్థితులలో ఈ పాలిమర్ నోట్లు ఎలా పనిచేస్తాయనే దానిపై కూడా అధ్యయనం చేయాలి.
మార్కెట్ పరిశీలకులు ఈ ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ ఫలితాలను ఆసక్తిగా గమనిస్తున్నారు. ఈ ట్రయల్స్ ద్వారా నోట్ల మన్నిక, ప్రస్తుత బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థతో అనుసంధానం, RBI కరెన్సీ నిర్వహణ బడ్జెట్పై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం వంటి కీలక అంశాలపై స్పష్టత వస్తుంది. ఈ పరీక్షల విజయం ఆధారంగానే, భవిష్యత్తులో పాలిమర్ నోట్ల విస్తృత వినియోగంపై RBI నిర్ణయం తీసుకోనుంది.