దేశీయ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో లిక్విడిటీ రికార్డు స్థాయికి చేరింది. రూ. 11.16 లక్షల కోట్ల అదనపు నగదు ఉండటంతో, బ్యాంకులు లాంగ్-టర్మ్ ఆప్షన్ల కంటే ఓవర్నైట్ పార్కింగ్కే మొగ్గు చూపుతున్నాయి. RBI ప్రత్యేక ఫారెక్స్ స్వాప్ ఫెసిలిటీ ద్వారా వచ్చిన భారీ ఇన్ ఫ్లోలే దీనికి ప్రధాన కారణం.
ప్రస్తుతం భారతీయ బ్యాంకింగ్ రంగం ఒక అసాధారణ పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటోంది. సెప్టెంబర్ 2026 ప్రారంభం నాటికి, సిస్టమ్ లోని అదనపు నగదు ఏకంగా ₹11.16 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ప్రవేశపెట్టిన ప్రత్యేక FCNR(B) డిపాజిట్ మరియు ఫారెక్స్ స్వాప్ ఫెసిలిటీ ద్వారా సుమారు $136 బిలియన్ల విదేశీ కరెన్సీ నిధులు రావడమే ఈ భారీ నగదు నిల్వలకు ప్రధాన కారణం.
షార్ట్-టర్మ్ వైపు బ్యాంకుల చూపు
ఈ నిధులను మేనేజ్ చేయడానికి బ్యాంకులు ఇప్పుడు Variable Rate Reverse Repo (VRRR) ఆక్షన్స్ లో పాల్గొంటున్నాయి. అయితే, బ్యాంకులు 30 రోజుల లాక్-ఇన్ పీరియడ్ కంటే, కేవలం ఒక్క రోజు (Overnight) కాలపరిమితి ఉన్న ఆప్షన్లనే ఎక్కువగా ఎంచుకుంటున్నాయి. క్వార్టర్ ముగిసే సమయానికి ఏదైనా అత్యవసర రుణ డిమాండ్ లేదా లిక్విడిటీ అవసరాలు వస్తే, నిధులు అందుబాటులో ఉండాలనేది బ్యాంకుల వ్యూహం. ఈ ఆక్షన్స్ ద్వారా లభించే సగటు వడ్డీ రేటు 5.24% వద్ద స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులకు బ్యాంకులు విముఖత చూపుతున్నాయి.
రిస్క్ మరియు సవాళ్లు
అధిక లిక్విడిటీ వల్ల తక్కువ కాలపు వడ్డీ రేట్లలో అస్థిరత పెరిగే అవకాశం ఉందని మార్కెట్ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇది ద్రవ్యోల్బణం (Inflation)పై కూడా ప్రభావం చూపవచ్చు. అంతేకాకుండా, అదనపు నగదు భారంతో బ్యాంకుల Net Interest Margins (NIM) పై ఒత్తిడి పెరుగుతోంది. RBI యొక్క స్వాప్ ఫెసిలిటీ ద్వారా భవిష్యత్తులో కరెన్సీ హెడ్జింగ్ మరియు వడ్డీ వ్యయాల రూపంలో $10 బిలియన్లకు పైగా ఖర్చు అయ్యే అవకాశం కూడా ఉంది.
ఇన్వెస్టర్లు గమనించాల్సిన అంశం
సెప్టెంబర్ 11 వరకు బ్యాంకులు స్వ్యాప్ ప్రక్రియలను పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది. ఆ తర్వాత లిక్విడిటీ పరిస్థితి ఎలా మారుతుందనేది కీలకం. ఒకవేళ ఈ నగదు వరద ఇలాగే కొనసాగితే, RBI కఠిన చర్యలకు ఉపక్రమించవచ్చు. Incremental Cash Reserve Ratio (I-CRR) వంటి పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టే అవకాశం ఉందని మార్కెట్ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది.