భారతదేశంలో ఆర్థిక చేరిక (Financial Inclusion): ఖాతాలు తెరిచినా.. నైపుణ్యాలు వెనుకబడ్డాయా?

ఖాతాలున్నాయ్, కానీ.. తెలివితేటలు కరువు!

ప్రధాన్ మంత్రి జన్ ధన్ యోజన (PMJDY) వంటి కార్యక్రమాలతో దేశంలో ఎక్కువ మందికి బ్యాంక్ ఖాతాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. అయితే, ఈ ఖాతాలను ఉపయోగించి సంపద సృష్టించుకోవడం లేదా భవిష్యత్తును భద్రపరచుకోవడం ఎలాగో చాలా మందికి తెలియడం లేదని IIM Udaipur లోని JM Financial Centre for Financial Research మరియు PRICE సంయుక్తంగా నిర్వహించిన తొలి 'ఫైనాన్షియల్ మెచ్యూరిటీ ఇండెక్స్' (FMI) అధ్యయనం వెల్లడించింది. ఈ అధ్యయనం గుజరాత్, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాల్లోని 4,075 కుటుంబాలపై జరిగింది.

పొదుపుంది.. కానీ తెలివైన పెట్టుబడి లేదు!

అధ్యయనంలో పాల్గొన్న చాలా మంది క్రమం తప్పకుండా పొదుపు చేస్తున్నప్పటికీ, కేవలం నాలుగింట ఒక వంతు కంటే తక్కువ మంది మాత్రమే తమ ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని పెట్టుబడులుగా పెడుతున్నారు. ఇది కేవలం డబ్బును దాచుకోవడానికి, దానిని తెలివిగా వృద్ధి చేసుకోవడానికి మధ్య ఉన్న పెద్ద అంతరాన్ని సూచిస్తోంది. దేశవ్యాప్తంగా, గృహాల ఆర్థిక పొదుపులు దశాబ్దాల కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయాయి. అదే సమయంలో స్టాక్స్, మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో పెట్టుబడులు పెరిగినా, ఈ పొదుపులు ఎక్కువగా వృద్ధి కోసం పెట్టుబడి పెట్టకుండా నిలిచిపోతున్నాయని లేదా పెరుగుతున్న గృహ రుణాలను ఆసరా చేసుకుని వినియోగ ఖర్చులకు వాడేస్తున్నారని తెలుస్తోంది.

ప్రణాళిక, అవగాహనలో లోటు!

ఆర్థిక ప్రణాళిక, రిస్క్ మేనేజ్‌మెంట్, లింగ సమానత్వం వంటి అంశాల్లో ఈ రాష్ట్రాల స్కోర్లు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. దీంతో గుజరాత్ (FMI 33.6) మరియు రాజస్థాన్ (FMI 32.0) ల మొత్తం FMI జాతీయ స్థాయిలో దిగువ మూడింట ఒక వంతులో నిలిచాయి. ప్రాథమిక ఆర్థిక అక్షరాస్యత, పొదుపు వైఖరులు బాగానే ఉన్నప్పటికీ, కాంపౌండింగ్, ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) వంటి కీలక భావనలపై అవగాహన బలహీనంగా ఉంది. కాంపౌండింగ్ గురించి కేవలం 35-38% మందికే అవగాహన ఉంది. మ్యూచువల్ ఫండ్స్ లేదా స్టాక్స్ అంటే ఏమిటో నిర్వచించడంలో కేవలం 12-17% మంది మాత్రమే సరైన సమాధానం చెప్పగలిగారు. దేశవ్యాప్తంగా పెద్దల ఆర్థిక అక్షరాస్యత కేవలం 27% గా అంచనా వేయబడింది, ఇది అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. కొన్ని ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యత మెరుగ్గా ఉన్నా, డిజిటల్ ఆర్థిక నైపుణ్యాల్లో గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య వ్యత్యాసాలున్నాయి.

రిటైర్మెంట్ పై అశ్రద్ధ.. కుటుంబ అవసరాలకే ప్రాధాన్యం!

రిటైర్మెంట్ ప్రణాళిక విషయంలో పరిస్థితి మరింత ఆందోళనకరంగా ఉంది. సర్వేలో పాల్గొన్న వారిలో సగం మందికి పైగా రిటైర్మెంట్ కోసం ప్రణాళిక ప్రారంభించలేదు. దాదాపు 75% మందికి ప్రభుత్వ కీలక పథకం అయిన నేషనల్ పెన్షన్ సిస్టమ్ (NPS) గురించి తెలియదు. పిల్లల విద్య, ఆరోగ్యం, గృహ నిర్మాణం వంటి కుటుంబ అవసరాలకు రిటైర్మెంట్ ప్రణాళిక కంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. దీంతో, చాలా మంది ఉద్యోగం తర్వాత జీవితానికి సిద్ధంగా లేరు.

డిజిటల్ వాడకం తక్కువ.. నమ్మకం సన్నగిల్లింది!

డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థలు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉన్నా, వాటి వాడకం స్థిరంగా లేదు. కేవలం 22.3% మంది మాత్రమే యూపీఐ (UPI) ను రోజూ వాడుతుండగా, 55% మంది అసలు వాడటం లేదని తెలిపారు. బడ్జెటింగ్ యాప్‌లను కేవలం 3.2% మంది మాత్రమే వాడుతున్నారు. మరింత ఆందోళనకరంగా, ఎక్కువ మంది డిజిటల్ రుణాలు తీసుకుంటున్నప్పటికీ, డిజిటల్ చెల్లింపుల వివాదాలను పరిష్కరించుకోవడంలో కేవలం 36% మంది మాత్రమే విశ్వాసంతో ఉన్నారు. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI), NPCI వంటి సంస్థలు నూతన వివాద పరిష్కార వ్యవస్థలతో విశ్వాసాన్ని పెంచడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, ఈ నమ్మకం లేకపోవడం డిజిటల్ చెల్లింపుల సజావుగా వాడకాన్ని పరిమితం చేస్తోంది.

ఆర్థిక స్థిరత్వం లేకపోవడం.. వ్యవస్థకు ముప్పు!

తక్కువ ఆర్థిక పరిపక్వత కేవలం వ్యక్తిగత సంపదపైనే కాకుండా, మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థిరత్వాన్ని కూడా బలహీనపరుస్తుంది. మంచి ఆర్థిక ప్రణాళికలు లేదా అత్యవసర నిధులు లేని కుటుంబాలు ఆర్థిక షాక్‌లు, ద్రవ్యోల్బణం, ఊహించని ఖర్చులకు ఎక్కువగా గురవుతాయి. దీంతో అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోయే ప్రమాదం ఉంది. PMJDY కోట్లాది మందిని బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి తెచ్చినప్పటికీ, నిజమైన ఆర్థిక స్థితిస్థాపకతపై లేదా ఆర్థిక సేవలను చురుకుగా ఉపయోగించుకోవడంపై పెద్దగా ప్రభావం చూపలేకపోయింది. ఈ అంతరం భారతదేశం యొక్క స్థిరమైన, సమ్మిళిత వృద్ధి లక్ష్యాలను నెమ్మదింపజేసే పెద్ద ఆర్థిక ముప్పుగా పరిణమిస్తోంది.

రాష్ట్రాలకు, ఆర్థిక రంగానికి సవాళ్లు!

గుజరాత్, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాలు తక్కువ ఆర్థిక పరిపక్వతతో, బలమైన ఆర్థిక నైపుణ్యాలున్న ప్రాంతాలతో పోలిస్తే మూలధనం, పెట్టుబడుల వృద్ధిలో వెనుకబడిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఈ అవగాహన లోపం వల్ల ఆర్థిక రంగంలో ఆవిష్కరణలను కూడా పరిమితం చేస్తోంది. జాతీయ పొదుపులు తగ్గుతూ, గృహ రుణాలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, వినియోగదారులను ప్రమాదకరమైన అప్పుల నుంచి బయటపడేసి, స్థిరమైన పెట్టుబడుల వైపు నడిపించడానికి మెరుగైన ఆర్థిక విద్య చాలా కీలకం.

భవిష్యత్ మార్గం: విద్యే కీలకం!

రిటైర్మెంట్ ప్రణాళిక, ఆర్థిక స్థిరత్వం, బాధ్యతాయుతమైన మార్కెట్ భాగస్వామ్యం కోసం ఆర్థిక నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడం చాలా ముఖ్యమని మోస్పీ సెక్రటరీ సౌరభ్ గార్గ్ వంటి నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఆర్థిక సేవలు అందుబాటులోకి తీసుకురావడమే కాకుండా, బలమైన ఆర్థిక విద్యను అందించడంపై దృష్టి సారించాల్సిన అవసరాన్ని ఈ అధ్యయనం నొక్కి చెబుతోంది. కాంపౌండింగ్ అర్థం చేసుకోవడానికి, భవిష్యత్తుకు ప్రణాళిక వేసుకోవడానికి, రిస్కులను నిర్వహించడానికి, సంక్లిష్టమైన డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థను విశ్వాసంతో ఉపయోగించుకోవడానికి అవసరమైన జ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అందించాలి. లేకపోతే, భారతదేశ ఆర్థిక చేరిక లక్ష్యాలు పూర్తిగా నెరవేరే అవకాశం లేదు.