ESOP ఆప్షన్స్: ఆదాయం కంటే పన్ను భారమే ఎక్కువ! ఈ ట్రాప్స్ నుంచి ఎలా బయటపడాలి?

ఆప్షన్స్ అంటే కేవలం కాగితం మీద సంపద!

కంపెనీలు ఉద్యోగులను ఆకట్టుకోవడానికి, రిటెన్షన్ కోసం ESOPలను ఆఫర్ చేస్తాయి. కానీ, ఈ ఆప్షన్స్ విలువ ఎంత ఉన్నా, దాని వెనుక దాగి ఉన్న పన్నుల భారం గురించి ఎవరూ మాట్లాడరు. కాగితంపై ఉన్న ఈ సంపదను నిజమైన డబ్బుగా మార్చుకునే క్రమంలో ఎన్నో ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. చాలామంది ఉద్యోగులు ESOPలను కేవలం ఒక బోనస్‌గా భావించి, ఆప్షన్స్ ఎక్సర్‌సైజ్ చేసినప్పుడు వచ్చే భారీ పన్ను బిల్లుతో ఇబ్బంది పడతారు. అప్పటికి చేతిలో అమ్మడానికి షేర్లు ఉన్నా, లిక్విడిటీ లేకపోవడం లేదా సెకండరీ మార్కెట్ ఫ్రీజ్ అవ్వడం వంటి సమస్యలుంటాయి.

రెండుసార్లు పన్నుల కోత!

చాలా దేశాల్లో ESOPలపై పన్ను రెండు దశల్లో విధిస్తారు. మొదటిది, ఆప్షన్ ఎక్సర్‌సైజ్ చేసినప్పుడు. స్ట్రైక్ ప్రైస్ (Strike Price) కి, మార్కెట్ ఫెయిర్ వాల్యూ (Fair Market Value) కి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని 'ఆర్డినరీ ఇన్‌కం'గా పరిగణించి పన్ను వేస్తారు. అంటే, చేతిలో డబ్బు లేకపోయినా, షేర్లు అమ్మకానికి సిద్ధంగా లేకపోయినా ప్రభుత్వానికి పన్ను కట్టాల్సి వస్తుంది. రెండోది, షేర్లను అమ్మినప్పుడు. ఎక్సర్‌సైజ్ నాటి వాల్యుయేషన్ నుంచి, చివరికి అమ్మిన ధరకు మధ్య వచ్చిన లాభంపై క్యాపిటల్ గెయిన్స్ ట్యాక్స్ (Capital Gains Tax) పడుతుంది. హోల్డింగ్ పీరియడ్ (Holding Period) లెక్కలో తేడా వస్తే, తక్కువ పన్ను రేట్లు ఉండాల్సిన లాభాలపై ఎక్కువ పన్నులు కట్టాల్సి వస్తుంది.

ఉద్యోగం మారితే రిస్క్ ఎక్కువ!

ఉద్యోగం మానేసినప్పుడు ESOPs తో వచ్చే రిస్క్ చాలా ఎక్కువ. చాలా కంపెనీల ప్లాన్ డాక్యుమెంట్ల ప్రకారం, ఉద్యోగం వదిలిన 90 రోజుల్లోపు మాత్రమే వెస్టెడ్ ఆప్షన్స్ (Vested Options) ఎక్సర్‌సైజ్ చేయాలి. ఈ తక్కువ సమయంలో, మార్కెట్ పరిస్థితులు, వ్యక్తిగత ఆర్థిక అవసరాలు అన్నీ చూసుకుని సరైన నిర్ణయం తీసుకోవడం కష్టం. పెద్ద ఇన్వెస్టర్లు, సీనియర్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌లు అయితే, ఇలాంటి పరిస్థితుల కోసం ముందుగానే 'ఎక్సర్‌సైజ్-అండ్-హోల్డ్' (Exercise-and-Hold) ఫండ్ పెట్టుకుని, ESOPలను తమ పోర్ట్‌ఫోలియోలో భాగంగా చూసుకుంటారు.

ఆధునిక ప్లాన్స్‌లో లోపాలు

ప్రైవేట్ కంపెనీలకు చెందిన ఆధునిక ఈక్విటీ ప్లాన్స్‌లో, పబ్లిక్ మార్కెట్లలో ఉండే లిక్విడిటీ (Liquidity) నిబంధనలు ఉండవు. పబ్లిక్ కంపెనీల ఎగ్జిక్యూటివ్‌లు క్యాష్‌లెస్ ఎక్సర్‌సైజ్‌లు (Cashless Exercises) లేదా సెల్-టు-కవర్ (Sell-to-Cover) వంటివి చేయగలరు. కానీ, ప్రైవేట్ కంపెనీల ఉద్యోగులు మాత్రం చాలా క్లిష్టమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటారు. కంపెనీ IPO లేదా అక్విజిషన్ (Acquisition) వంటి లిక్విడిటీ ఈవెంట్‌కి చేరుకోకపోతే, ఆప్షన్స్ ఎక్సర్‌సైజ్ చేయడానికి కట్టిన డబ్బు, పన్నులు అన్నీ వృథా అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఈ పరిస్థితుల్లో, ఉద్యోగి పన్ను భారాన్ని పూర్తిగా భరిస్తూ, రిస్క్ అంతా తానే తీసుకుంటాడు. లాభాలు మాత్రం మార్కెట్ లేదా కంపెనీ పనితీరుపై ఆధారపడి ఉంటాయి.