ESOP ఆప్షన్లను ఎక్సర్సైజ్ చేసేటప్పుడు మరియు అమ్మేటప్పుడు పన్ను చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. చాలామంది తెలియక 'కాస్ట్ ఆఫ్ అక్విజిషన్' లెక్కల్లో తప్పు చేసి అదనపు పన్నులు కడుతున్నారు. ఫెయిర్ మార్కెట్ వాల్యూ (FMV)ని సరిగ్గా లెక్కించడం ద్వారా ఈ డబుల్ ట్యాక్సేషన్ సమస్యను ఎలా అధిగమించాలో తెలుసుకోండి.
ESOPs (Employee Stock Option Plans) సంపదను సృష్టించడానికి ఒక మంచి మార్గమే కానీ, వీటి పన్ను నిర్మాణం (Tax Structure) చాలా సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఆప్షన్లను ఎక్సర్సైజ్ చేసేటప్పుడు మరియు షేర్లను విక్రయించేటప్పుడు రెండు దశల్లో ట్యాక్స్ పడుతుంది. సరైన ప్లానింగ్ లేకపోతే, మీరు చెల్లించాల్సిన దానికంటే ఎక్కువ పన్ను కట్టాల్సి రావచ్చు.
'డ్రై ట్యాక్స్' అంటే ఏమిటి?
మొదటి దశ ఆప్షన్లను ఎక్సర్సైజ్ చేసినప్పుడు మొదలవుతుంది. అంటే కంపెనీ ఇచ్చిన రైట్స్ని ఉపయోగించుకుని షేర్లను కొన్నప్పుడు. అప్పుడు ఫెయిర్ మార్కెట్ వాల్యూ (FMV)కి, మీరు కొన్న ఎక్సర్సైజ్ ప్రైస్ కి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని 'పర్క్విజిట్' (Perquisite) గా పరిగణించి, దాన్ని జీతంలో భాగంగా భావించి పన్ను వేస్తారు. దీన్ని 'డ్రై ట్యాక్స్' అంటారు, ఎందుకంటే మీ చేతిలోకి ఇంకా డబ్బు రాకపోయినా, పన్ను మాత్రం కట్టాల్సిందే.
డబుల్ ట్యాక్సేషన్ తప్పించుకోవడం ఎలా?
చాలామంది చేసే ప్రధాన తప్పు షేర్లు అమ్మినప్పుడు జరుగుతుంది. అప్పుడు కూడా ఎక్సర్సైజ్ ప్రైస్ నే 'కాస్ట్ ఆఫ్ అక్విజిషన్'గా చూపిస్తారు. కానీ అది తప్పు.
ఉదాహరణకు, మీరు ₹100 కి ఆప్షన్ ఎక్సర్సైజ్ చేసి, అప్పుడు FMV ₹500 ఉందనుకుందాం. అప్పుడు ఆ ₹400 లాభంపై మీరు ఇప్పటికే జీతంలో భాగంగా ట్యాక్స్ కట్టి ఉంటారు. తర్వాత మీరు ఆ షేర్లను ₹600 కి అమ్మితే, కాస్ట్ ఆఫ్ అక్విజిషన్ గా ₹500 నే తీసుకోవాలి. అప్పుడు మీ క్యాపిటల్ గెయిన్ కేవలం ₹100 మాత్రమే అవుతుంది. ఇలా చేయకపోతే, మీరు ఆ ₹400 పై మళ్ళీ పన్ను కట్టినట్టు అవుతుంది.
వ్యూహాత్మక ప్లానింగ్
లిస్టెడ్ కంపెనీల షేర్లను అయితే 12 నెలలు, అన్లిస్టెడ్ కంపెనీల షేర్లను అయితే 24 నెలల పైన హోల్డ్ చేస్తే లాంగ్ టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ బెనిఫిట్ పొందవచ్చు. అయితే, కేవలం పన్ను ఆదా కోసం షేర్లను పట్టుకుని కూర్చోవడం కంటే, మార్కెట్ పరిస్థితులను కూడా గమనించడం చాలా ముఖ్యం.
రికార్డులు భద్రపరుచుకోండి
ముఖ్యంగా అన్లిస్టెడ్ కంపెనీల షేర్ల విషయంలో, కేటగిరీ-1 మెర్చంట్ బ్యాంకర్ నుండి తీసుకున్న వాల్యూయేషన్ సర్టిఫికేట్లను భద్రంగా ఉంచుకోండి. భవిష్యత్తులో ఆదాయపు పన్ను శాఖ (Income Tax Department) నుంచి ఏవైనా ప్రశ్నలు ఎదురైతే, ఇవే మీకు ప్రాథమిక ఆధారాలుగా పనిచేస్తాయి.