SEBI తాజా నివేదిక ప్రకారం, FY26లో ఈక్విటీ డెరివేటివ్స్ (F&O) సెగ్మెంట్లో ట్రేడ్ చేసిన రిటైల్ వ్యాపారుల్లో **87.7%** మంది నష్టపోయారు. మొత్తం మీద, ఈ వ్యాపారులు **₹91,685 కోట్ల** నష్టాలను చవిచూశారు. మార్కెట్ రిస్క్ కంటే, సైకలాజికల్ అంశాలే (Behavioral Biases) నష్టాలకు ప్రధాన కారణమని SEBI తేల్చి చెప్పింది. ట్రేడర్లు తమ విధానాన్ని పునరాలోచించుకోవాలని సూచించింది.
నష్టాలకు అసలు కారణాలేంటి?
సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) విడుదల చేసిన తాజా డేటా ప్రకారం, ఆర్థిక సంవత్సరం 2026 (FY26)లో ఈక్విటీ డెరివేటివ్స్ విభాగంలో రిటైల్ వ్యాపారులు తీవ్రంగా నష్టపోయారు. ఈ కాలంలో ట్రేడ్ చేసిన వారిలో దాదాపు 87.7% మందికి నికర నష్టాలు వచ్చాయి. గత ఏడాదితో పోలిస్తే మొత్తం నష్టం ₹1.12 లక్షల కోట్ల నుంచి ₹91,685 కోట్లకు తగ్గినా, అధిక శాతం మంది నష్టపోవడం SEBIకి ఆందోళన కలిగించే విషయంగా మారింది.
'లాటరీ' ఆప్షన్ల వైపే మొగ్గు
ఈ నష్టాలకు మార్కెట్ ఒడిదుడుకులు మాత్రమే కారణం కాదని, ట్రేడర్ల సైకలాజికల్ అంశాలు (Behavioral Biases) ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయని SEBI అధ్యయనం చెబుతోంది. ముఖ్యంగా, చాలా మంది 'లాటరీ' లాంటి ఆప్షన్స్ పైనే ఎక్కువ దృష్టి పెడుతున్నారు. తక్కువ ధరలో ఉండే ఈ ఆప్షన్స్ ను లాటరీ టికెట్స్ లాగా భావించి, రిస్క్ ఎక్కువగా ఉన్న, గెలుపు అవకాశాలు తక్కువగా ఉన్న ట్రేడ్స్ ను ఎంచుకుంటున్నారు. దీనికి తోడు, తమ నైపుణ్యం వల్లే లాభాలు వచ్చాయని భావించడం, నష్టాలు వస్తే మార్కెట్ పరిస్థితులను నిందించడం వంటివి వారి ప్రవర్తనలో కనిపిస్తున్నాయి.
అనుభవం... నష్టాలకే దారితీస్తుందా?
ఆశ్చర్యకరంగా, ట్రేడింగ్ లో అనుభవం పెరిగే కొద్దీ నష్టపోయే అవకాశాలు కూడా పెరుగుతున్నాయని ఈ డేటా వెల్లడిస్తోంది. ఒక సంవత్సరం అనుభవం ఉన్న ట్రేడర్లలో 91% మంది నష్టపోతే, నాలుగేళ్ల కంటే ఎక్కువ అనుభవం ఉన్నవారిలో ఈ శాతం 96.5% కి చేరుకుంది. దీనిని బట్టి, కాలక్రమేణా మెరుగవ్వడానికి బదులుగా, చాలా మంది నష్టాల్లో ఉన్న పొజిషన్లనే కొనసాగిస్తున్నారని తెలుస్తోంది. గతాంలో పెట్టిన పెట్టుబడి వృధా కాకూడదనే 'సంగ్ కాస్ట్ ఫాలసీ' (Sunk Cost Fallacy) కారణంగా ఈ పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.
అధిక ట్రేడింగ్, కాన్సెంట్రేషన్ రిస్క్
వ్యక్తిగత రిటైల్ ట్రేడర్లు నష్టపోతుంటే, ప్రొఫెషనల్ ట్రేడింగ్ డెస్కులు, ఫారిన్ పోర్ట్ ఫోలియో ఇన్వెస్టర్లు (FPIs) మాత్రం F&O సెగ్మెంట్లో లాభాలను గడిస్తున్నారని నివేదిక హైలైట్ చేసింది. చాలా మంది రిటైల్ వ్యాపారులకు, డెరివేటివ్స్ ట్రేడింగ్ అనేది ఒక ప్రధాన ఆర్థిక వ్యూహంగా మారింది. నష్టపోయిన ప్రతి వ్యాపారి సగటు నష్టం సుమారు ₹1.17 లక్షలకు పెరిగింది. ముఖ్యంగా, 30 ఏళ్లలోపు యువ వ్యాపారులు, మొత్తం పార్టిసిపెంట్లలో 43% ఉన్నారు. వీరిలో దాదాపు 89% మంది నికర నష్టాలను నమోదు చేశారు. అందుబాటులో ఉన్న మూలధనంతో పోలిస్తే, వీరి అధిక ట్రేడింగ్ కార్యకలాపాలు, టర్నోవర్ నష్టాలకు దారితీస్తున్నాయని SEBI స్పష్టం చేసింది.
నియంత్రణ చర్యలు, భవిష్యత్ ప్రణాళిక
ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి, SEBI కేవలం రిస్క్ వార్నింగ్స్ తో ఆగిపోవడం లేదు. ట్రేడర్లు తమ నష్టాలను మెరుగ్గా నిర్వహించుకోవడానికి 'బిహేవియరల్ నడ్జెస్' (Behavioral Nudges) ను ప్రవేశపెట్టాలని యోచిస్తోంది. దీనిలో భాగంగా, లాగిన్ అయ్యే సమయంలో లాభనష్టాల స్టేట్మెంట్ ను స్పష్టంగా చూపించడం, కొత్తగా వచ్చేవారికి 'అప్రోప్రియేట్నెస్ టెస్టులు' (Appropriateness Tests) నిర్వహించడం, స్వీయ-నియంత్రణతో కూడిన నష్ట పరిమితులను (Self-set Loss Limits) ఏర్పాటు చేయడం వంటి చర్యలు ప్రతిపాదించింది. డెరివేటివ్స్ ట్రేడింగ్ ను ఒక క్రమబద్ధమైన, బడ్జెట్ తో కూడిన ఖర్చుగా మార్చడమే దీని లక్ష్యం. ఈ చర్యలు ఎలా అమలు చేయబడతాయో, F&O ఖాతాల నిర్వహణలో ఎలాంటి మార్పులు వస్తాయో భవిష్యత్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్క్యులర్లలో తెలుస్తుంది.