భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) కరెన్సీ నోట్ల మన్నిక, భద్రతను పెంచేందుకు Rs 10, Rs 20 నోట్లను పాలిమర్ (ప్లాస్టిక్) తో ముద్రించేందుకు ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ నిర్వహించనుంది. వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి వీటిని విస్తృతంగా అందుబాటులోకి తేవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. పేపర్ నోట్ల అధిక రీప్లేస్మెంట్ ఖర్చులను తగ్గించే దిశగా ఈ చర్యలున్నాయి. BRBNMPL ఇప్పటికే అవసరమైన మెటీరియల్స్ కోసం గ్లోబల్ టెండర్లను ఆహ్వానించడం ప్రారంభించింది.
ప్లాస్టిక్ నోట్లు.. ఎందుకీ ఆలోచన?
భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) పాలిమర్ కరెన్సీ నోట్లను తిరిగి ప్రవేశపెట్టేందుకు రంగం సిద్ధం చేస్తోంది. ముందుగా Rs 10, Rs 20 నోట్లతో ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ మొదలుపెట్టనుంది. ఈ పైలట్ ప్రాజెక్ట్ లో భాగంగా, ఒక్కో డినామినేషన్ లో 1 బిలియన్ నోట్లను ముద్రించాలని ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది. 2027-28 ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభం నాటికి వీటిని దేశవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా చలామణిలోకి తేవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
నోట్ల జీవితకాలం పెరుగుతుంది!
ఈ మార్పునకు ముఖ్య ఉద్దేశ్యం కరెన్సీ నోట్ల జీవితకాలాన్ని పెంచడం. బయాక్సియల్లీ ఓరియెంటెడ్ పాలీప్రొపైలిన్ (BOPP) అనే ప్లాస్టిక్ ఫిల్మ్ తో తయారుచేసే పాలిమర్ నోట్లు, సాధారణ పేపర్ నోట్ల కంటే 2.5 నుంచి 4 రెట్లు ఎక్కువ కాలం మన్నుతాయని అంచనా. ఇవి నీరు, తేమ, రోజువారీ వాడకం వల్ల కలిగే అరుగుదలను ఎక్కువగా తట్టుకుంటాయి. అంతేకాకుండా, పాలిమర్ నోట్లలో పారదర్శక విండోస్ వంటి అధునాతన యాంటీ-కౌంటర్ఫీటింగ్ (నకిలీని అరికట్టే) ఫీచర్లు ఉంటాయి, వీటిని కాపీ చేయడం కష్టం.
టెండర్ ప్రక్రియ ప్రారంభం
ఈ దిశగా, భారతీ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నోట్ ముద్రణ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (BRBNMPL) ప్రత్యేకమైన పాలిమర్ సబ్స్ట్రేట్ షీట్లను సేకరించడానికి గ్లోబల్ టెండర్లను ప్రారంభించింది. ఆసక్తిగల సరఫరాదారులు ఆగస్టు 18, 2026 లోపు తమ బిడ్లను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ సాధ్యతను అంచనా వేయడంలో ఈ టెండర్ ప్రక్రియ కీలకమైన మొదటి అడుగు.
ఖర్చు ఒక సవాల్!
పాలిమర్ నోట్ల మన్నిక ప్రయోజనాలు స్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ మార్పులో ఆర్థిక, నిర్వహణపరమైన అంశాలలో కొన్ని రాజీలున్నాయి. సంప్రదాయ పేపర్ కరెన్సీని ముద్రించడంతో పోలిస్తే, పాలిమర్ నోట్ల తయారీ ఖర్చు 30% నుంచి 60% ఎక్కువగా ఉంటుందని అంచనా. సెంట్రల్ బ్యాంక్ ముందున్న ప్రధాన సవాలు, ఈ అధిక ప్రారంభ ఉత్పత్తి ఖర్చులను, నోట్లను తరచుగా మార్చాల్సిన అవసరం తగ్గడం వల్ల దీర్ఘకాలంలో ఆదా అయ్యే మొత్తంతో సమతుల్యం చేసుకోవడం.
గతంలోనూ ప్రయత్నాలు.. కానీ!
ఇది ఇండియాలో పాలిమర్ టెక్నాలజీని పరిశీలించడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. గత 15 ఏళ్లుగా పాలిమర్ కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి, కానీ సాంకేతిక అడ్డంకుల కారణంగా ఆ ప్రాజెక్టులు నిలిచిపోయాయి. ఇంక్ అరిగిపోవడం, ఏటీఎంలతో అనుకూలత సమస్యలు, భారతదేశంలోని విభిన్న, తీవ్రమైన వాతావరణ పరిస్థితులలో (అధిక తేమ, వేడి వంటివి) ఈ మెటీరియల్ ఎలా పనిచేస్తుందనే దానిపై ఆందోళనలు గతంలో ఎదురైన సవాళ్లు.
భవిష్యత్ అడుగులు
గత చరిత్రను దృష్టిలో ఉంచుకుని, ప్రస్తుత ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ చాలా కీలకం. ఈ ట్రయల్ దశలో వాస్తవ పరిస్థితుల్లో ఈ కొత్త నోట్లు ఎంత సమర్థవంతంగా పనిచేస్తాయనే దానిపైనే రోల్అవుట్ విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రస్తుతానికి, ప్రస్తుతం ఉన్న పేపర్ కరెన్సీ చలామణిలో కొనసాగుతుంది, ఎందుకంటే RBI ప్రస్తుత స్టాక్ను వెంటనే భర్తీ చేయాలని ప్లాన్ చేయడం లేదు. ఈ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతంగా విస్తరించవచ్చా అనేదానిపై స్పష్టతనిచ్చే టెండర్ ప్రక్రియ ఫలితాలు, ప్రాథమిక ఫీల్డ్ పరీక్షల ఫలితాలు తదుపరి ముఖ్యమైన అప్డేట్లుగా ఉంటాయి.