సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్ట్ టాక్సెస్ (CBDT) ITR-1 ఫామ్ ను సులభతరం చేసింది. దీనివల్ల ఎక్కువ మంది రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు క్యాపిటల్ గెయిన్స్, ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఇళ్ల నుంచి వచ్చే ఆదాయాన్ని రిపోర్ట్ చేయవచ్చు. అయితే, ITR-2 ఫైలర్లు విదేశీ ఆస్తులు, వర్చువల్ డిజిటల్ ఆస్తులకు సంబంధించి కఠినమైన నిబంధనలను ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. ఈ మార్పులు ఎక్కువ మందికి పన్ను దాఖలు ప్రక్రియను సులభతరం చేస్తూ, సంక్లిష్ట ఆదాయాలున్న వారిపై నిబంధనలను కఠినతరం చేస్తున్నాయి.
వార్షిక ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్ (ITR) దాఖలు గడువు జూలై 31తో ముగుస్తున్న నేపథ్యంలో, ప్రస్తుత అసెస్మెంట్ సంవత్సరానికి ఫైలింగ్ ఫామ్స్ లో కీలక మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి. మెజారిటీ పన్ను చెల్లింపుదారులపై నిబంధనల భారాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నంలోనే, సంక్లిష్ట ఆర్థిక ప్రొఫైల్స్ కలిగిన వారి నుంచి మరిన్ని వివరాలు సేకరించాలని సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్ట్ టాక్సెస్ (CBDT) లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ITR-1 మార్పులు రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లకు వరం
'సహజ్' అని పిలువబడే ITR-1 ఫామ్, భారతదేశంలో అత్యంత సాధారణంగా ఉపయోగించే పన్ను ఫామ్. దీనిని 5.25 కోట్లకు పైగా పన్ను చెల్లింపుదారులు వాడుతున్నారు. తాజా మార్పులతో ఈ ఫామ్ మరింత మందికి అందుబాటులోకి వచ్చింది. లిస్టెడ్ స్టాక్స్ నుంచి ₹1.25 లక్షల వరకు దీర్ఘకాలిక మూలధన లాభాలు (Long-term capital gains) ఆర్జించిన జీతం పొందుతున్న వ్యక్తులు ఇప్పుడు ITR-1 ను ఉపయోగించవచ్చు. గతంలో, స్టాక్ మార్కెట్ పెట్టుబడుల నుంచి స్వల్ప లాభాలు వచ్చినా, సంక్లిష్టమైన ITR-2 ఫామ్ దాఖలు చేయాల్సి వచ్చేది. అదనంగా, ఇంటి ఆస్తుల నుంచి వచ్చే ఆదాయాన్ని రిపోర్ట్ చేయడానికి పరిమితిని పెంచారు. దీనితో, రెండు ఆస్తుల వరకు ఉన్న పన్ను చెల్లింపుదారులు కూడా ఈ సరళమైన ఫామ్ ను ఉపయోగించుకోవచ్చు. రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు తమ ఫైలింగ్ ను మరింత సమర్థవంతంగా పూర్తి చేయడానికి ఈ సర్దుబాట్లు సహాయపడతాయి.
ఆటోమేటెడ్ డేటాతో సామర్థ్యం పెంపు
పన్ను చెల్లింపుదారులకు మరింత సహాయం చేయడానికి, ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్ దాని ప్రీ-ఫిల్లింగ్ సామర్థ్యాలను మెరుగుపరిచింది. జీతం, బ్యాంకు వడ్డీ, డివిడెండ్లు, బ్రోకర్లు రిపోర్ట్ చేసిన క్యాపిటల్ గెయిన్స్ వంటి సమాచారం ఇప్పుడు ఫామ్ 26AS, వార్షిక సమాచార స్టేట్మెంట్ (AIS), మరియు ట్యాక్స్ పేయర్ ఇన్ఫర్మేషన్ సమ్మరీ (TIS) నుండి డేటాను ఉపయోగించి ఆటోమేటిక్ గా పాపులేట్ అవుతుంది. ఈ ఆటోమేషన్ మాన్యువల్ డేటా ఎంట్రీ అవసరాన్ని తగ్గిస్తుంది. అంతేకాకుండా, అసెస్మెంట్ సంవత్సరం 2024 నుండి, డిపార్ట్మెంట్ 'డిస్కార్డ్ రిటర్న్' (Discard Return) ఆప్షన్ ను ప్రవేశపెట్టింది. దీనితో, వెరిఫికేషన్ కు ముందు పొరపాటు జరిగినట్లు గుర్తించినట్లయితే, సమర్పించిన రిటర్న్ ను తొలగించి, కొత్తగా దాఖలు చేయవచ్చు. ఇది సాంప్రదాయ రివైజ్డ్ రిటర్న్ దాఖలు ప్రక్రియ కంటే వేగవంతమైనది. రీఫండ్ సమయాలు కూడా మెరుగుపడ్డాయి, ITR-1 ఫైలర్లు సాధారణంగా ఇ-వెరిఫికేషన్ తర్వాత మూడు వారాలలోపు రీఫండ్లను ప్రాసెస్ చేయించుకుంటున్నారు.
ITR-2 కి కఠిన నివేదన
ITR-1 ను సులభతరం చేసినప్పటికీ, సంక్లిష్ట ఆదాయాలు కలిగిన పన్ను చెల్లింపుదారులకు ITR-2 మరింత కఠినతరంగా మారింది. విదేశీ ఆస్తులకు సంబంధించిన షెడ్యూల్ FA కింద, డిస్క్లోజర్ అవసరాలు ఇప్పుడు మరింత విస్తృతంగా ఉన్నాయి. ఇందులో ఆఫ్షోర్ మ్యూచువల్ ఫండ్స్, విదేశీ బ్యాంకు ఖాతాలు, మరియు విదేశీ మాతృ సంస్థల నుండి వచ్చిన గ్రాంట్ల వివరాలు కూడా ఉంటాయి. వీటిని సరిగ్గా నివేదించడంలో విఫలమైతే, బ్లాక్ మనీ యాక్ట్ కింద పెనాల్టీలు విధించే అవకాశం ఉంది.
అదేవిధంగా, షెడ్యూల్ VDA కింద వర్చువల్ డిజిటల్ ఆస్తుల (VDA) రిపోర్టింగ్ కు ఇప్పుడు ప్రతి లావాదేవీ యొక్క లైన్-బై-లైన్ వివరాలు అవసరం. క్రిప్టో లాభాలపై 30% స్థిరమైన పన్ను వర్తిస్తుంది, ఇతర ఆదాయ మార్గాలతో నష్టాలను ఆఫ్సెట్ చేయడానికి లేదా ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి అవకాశం ఉండదు. ఇంకా, ఆదాయం ₹50 లక్షలకు పైబడిన వ్యక్తులకు తప్పనిసరి అయిన షెడ్యూల్ AL లోని ఆస్తి మరియు అప్పుల ప్రకటన, ఆదాయ స్థాయిలు పెరగడంతో మరిన్ని పన్ను చెల్లింపుదారులను కవర్ చేస్తోంది. విదేశీ పదవీ విరమణ ఖాతాలను కలిగి ఉన్న వ్యక్తులు ఇప్పుడు ITR-1 కి బదులుగా ITR-2 ను ఎంచుకోవాలి. అంతర్జాతీయ పన్నుల అనుగుణ్యతపై పన్ను శాఖ దృష్టి సారించడాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇన్వెస్టర్లు పన్ను శాఖ నుండి వ్యత్యాస నోటీసులను నివారించడానికి తమ రికార్డులు AIS డేటాతో సరిపోలుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవాలి.