ఆదాయపు పన్ను శాఖ (Income Tax Department) FY 2025-26 కోసం కొత్త ITR ఫారాలను విడుదల చేసింది. ITR-1 ఫారమ్ వాడకాన్ని విస్తరించడంతో పాటు, ట్రేడర్లకు మరిన్ని వివరాలు వెల్లడించాలని కోరింది. నాన్-ఆడిట్ కేసులకు (ITR-3, ITR-4) చివరి తేదీని ఆగస్టు 31, 2026కు పొడిగించారు. ఈ మార్పులు సామాన్యులకు పన్ను చెల్లింపును సులభతరం చేస్తూ, క్యాపిటల్ గెయిన్స్, ట్రేడింగ్ కార్యకలాపాలపై పారదర్శకతను పెంచేలా ఉన్నాయి.
అసలేం జరిగింది?
ఆదాయపు పన్ను శాఖ (Income Tax Department), ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26 (అంచనా సంవత్సరం 2026-27) కోసం సవరించిన ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్ (ITR) ఫారాలను ప్రకటించింది. ఈ సీజన్ లో కీలకమైన అప్డేట్ ఏమిటంటే, నాన్-ఆడిట్ కేసులలో ITR-3 మరియు ITR-4 ఫైల్ చేయడానికి చివరి తేదీని ఆగస్టు 31, 2026 వరకు పొడిగించడం. ఈ నిర్ణయం వల్ల పన్ను చెల్లింపుదారులు, పన్ను నిపుణులకు తమ రిటర్న్లను సిద్ధం చేసి ఫైల్ చేయడానికి సాధారణ జూలై 31 తేదీకి అదనంగా ఒక నెల సమయం లభిస్తుంది. ఫారాల్లో చేసిన మార్పులు.. సాధారణ పన్ను చెల్లింపుదారులకు ఫైలింగ్ సౌలభ్యాన్ని, అదే సమయంలో యాక్టివ్ ట్రేడింగ్, క్యాపిటల్ మార్కెట్ లావాదేవీలలో పాల్గొనేవారికి అధిక డేటా పారదర్శకతను అందించే లక్ష్యంతో ఉన్నాయి.
ఎక్కువ మందికి సింపుల్ ITR-1
సరళీకృత ITR-1 (సహజ్) ఫారం ఉపయోగించి పన్ను చెల్లించేవారికి ఈ సంవత్సరం మరిన్ని సదుపాయాలు కలుగుతాయి. ఈ ఫారంలో ఇప్పుడు గరిష్టంగా రెండు నివాస ఆస్తుల నుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని చేర్చవచ్చు. గతంలో, ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆస్తులు కలిగి ఉంటే, చాలామంది కాంప్లెక్స్ అయిన ITR-2 ఫారానికి మారాల్సి వచ్చేది. అంతేకాకుండా, లిస్టెడ్ ఈక్విటీలు, ఈక్విటీ-ఓరియెంటెడ్ మ్యూచువల్ ఫండ్స్ నుండి ₹1.25 లక్షల వరకు లాంగ్-టర్మ్ క్యాపిటల్ గెయిన్స్ (LTCG) సంపాదించినవారు ఇప్పుడు నేరుగా ITR-1 ద్వారానే ఈ ఆదాయాన్ని నివేదించవచ్చు. ఈ మార్పులు.. సాధారణ జీతం పొందే ఉద్యోగులు, సరళమైన ఆర్థిక పోర్ట్ఫోలియోలు కలిగిన రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లకు కంప్లైయన్స్ భారాన్ని తగ్గిస్తాయి.
ట్రేడర్లు, ఇన్వెస్టర్లకు కఠిన నిబంధనలు
ITR-1 సరళీకృతం అయినప్పటికీ, ITR-2, ITR-3 వంటి మరింత కాంప్లెక్స్ ఫారాల కోసం రిపోర్టింగ్ అవసరాలు మరింత వివరంగా మారాయి. ITR-2 ఫారంలో ఇప్పుడు క్యాపిటల్ గెయిన్స్ కోసం ట్రాన్సాక్షన్-లెవల్ డేటా అడుగుతున్నారు. అంటే, ప్రతి ఆస్తి వర్గానికి సంబంధించిన కొనుగోలు తేదీలు, అమ్మకం తేదీలు, కొనుగోలు ఖర్చులు, వాటి పన్ను చికిత్స వంటి నిర్దిష్ట వివరాలను పన్ను చెల్లింపుదారులు నివేదించాలి. షేర్ బైబ్యాక్ లావాదేవీల నుండి వచ్చే నష్టాలను ప్రత్యేకంగా బహిర్గతం చేయడానికి ఒక కొత్త ఫీల్డ్ కూడా జోడించబడింది. గతంలో ఈ విషయంలో స్పష్టత లోపించేది.
వ్యాపారం లేదా వృత్తిపరమైన ఆదాయం ఉన్నవారు సాధారణంగా ఉపయోగించే ITR-3 కోసం, పన్ను శాఖ ప్రత్యేక రిపోర్టింగ్ కేటగిరీలను ఏర్పాటు చేసింది. ఇకపై పన్ను చెల్లింపుదారులు ఫ్యూచర్స్ & ఆప్షన్స్ (F&O), ఇంట్రాడే ట్రేడింగ్, కమోడిటీ ట్రేడింగ్, ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ నుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని విడివిడిగా డిస్క్లోజ్ చేయాలి. ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ, ట్రేడింగ్-సంబంధిత ఆదాయ మార్గాలను మరింత నిశితంగా పర్యవేక్షించే దిశగా సూచిస్తోంది.
ఇన్వెస్టర్లు ఏమి గమనించాలి?
వివరాల వారీగా రిపోర్టింగ్ వైపు జరిగిన ఈ మార్పు వల్ల, ITR ఫారాల్లో అందించే డేటా యాన్యువల్ ఇన్ఫర్మేషన్ స్టేట్మెంట్ (AIS), ట్యాక్స్ పేయర్ ఇన్ఫర్మేషన్ సమ్మరీ (TIS) లతో మరింత దగ్గరగా సరిపోలుతుంది. పన్ను చెల్లింపుదారులు తమ వ్యక్తిగత రికార్డులు.. ఈ అధికారిక స్టేట్మెంట్లతో ఎంతవరకు సరిపోలుతున్నాయో ఫైల్ చేయడానికి ముందే సరిచూసుకోవాలి. ట్రాన్సాక్షన్-లెవల్ డేటా అవసరం వల్ల, కాంట్రాక్ట్ నోట్స్, ట్రేడ్ కన్ఫర్మేషన్ల యొక్క స్పష్టమైన రికార్డును నిర్వహించడం గతంలో కంటే ఇప్పుడు చాలా ముఖ్యం. ఆగస్టు 31 గడువు దగ్గర పడుతున్న నేపథ్యంలో, పన్ను శాఖ రికార్డులతో అన్ని ట్రేడింగ్, పెట్టుబడి డేటాను సరిపోల్చుకోవడం పన్ను చెల్లింపుదారులకు అత్యంత కీలకమైన పనిగా మిగిలింది.