భారత పాస్‌పోర్ట్ పై కేంద్రం స్పష్టత: పౌరసత్వానికి ఆధారం కాదా?

భారతదేశంలో పాస్‌పోర్టుల చట్టపరమైన గుర్తింపుపై కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక స్పష్టత ఇచ్చింది. విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of External Affairs) తాజాగా పార్లమెంటుకు లిఖితపూర్వకంగా ఈ వివరణ అందించింది. విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ సహాయ మంత్రి కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ మాట్లాడుతూ, పాస్‌పోర్టులను 1967 పాస్‌పోర్ట్ చట్టం (Passports Act, 1967) ప్రకారం, కఠినమైన పరిశీలనల తర్వాత భారత పౌరులకే జారీ చేస్తారని తెలిపారు.

పాస్‌పోర్ట్ - ప్రయాణ పత్రమా? పౌరసత్వానికి ఆధారం?

కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే పాస్‌పోర్ట్ ఇవ్వబడుతుందని ప్రభుత్వం ధృవీకరించినప్పటికీ, దానిని పౌరసత్వానికి 'పూర్తి ఆధారం' (conclusive proof)గా పరిగణించబోమని స్పష్టం చేసింది. పాస్‌పోర్ట్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఒక ప్రయాణ పత్రమని, ఇది భారత పౌరులు దేశం విడిచి వెళ్ళడాన్ని నియంత్రించడానికి ఉద్దేశించబడిందని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. ఈ వివరణతో, పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేయడం అనేది ఒక పరిపాలనా ప్రక్రియ అని, దేశ పౌరసత్వం అనేది వేరే రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన అంశాల కిందకు వస్తుందని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.

ద్వంద్వ పౌరసత్వంపై (Dual Citizenship) విధానం

ఇంకా, భారతదేశంలో ద్వంద్వ పౌరసత్వానికి (dual citizenship) అనుమతి లేదని ప్రభుత్వం మరోసారి స్పష్టం చేసింది. 1955 పౌరసత్వ చట్టం (Citizenship Act, 1955) ప్రకారం, ఎవరైనా స్వచ్ఛందంగా మరో దేశ పౌరసత్వాన్ని పొందినట్లయితే, వారి భారత పౌరసత్వం తక్షణమే రద్దు అవుతుంది. అటువంటి వ్యక్తి వద్ద ఉన్న భారత పాస్‌పోర్ట్ కూడా విదేశీ పౌరసత్వం పొందిన వెంటనే చెల్లదు. భారత పౌరసత్వానికి సంబంధించిన హక్కులు, బాధ్యతలు ప్రత్యేకంగా ఉంటాయని ఈ విధానం తెలియజేస్తోంది.

ప్రస్తుతం గుర్తింపు, నివాస అవసరాలపై చర్చలు జరుగుతున్న నేపథ్యంలో, పాస్‌పోర్ట్ వంటి పత్రాలపై స్పష్టత కోరుకోవడం సహజం. ప్రస్తుతం, ప్రభుత్వం యొక్క ఈ వైఖరి ప్రకారం, పాస్‌పోర్ట్ కలిగి ఉండటం భారత పౌరసత్వానికి నిదర్శనం అయినప్పటికీ, చట్టపరమైన, న్యాయపరమైన సందర్భాలలో అది పౌరసత్వానికి పూర్తి రుజువుగా పనిచేయదని స్పష్టమవుతోంది. భవిష్యత్తులో జాతీయ డాక్యుమెంటేషన్ ప్రమాణాలపై పార్లమెంటులో జరిగే చర్చల నేపథ్యంలో ఈ అంశంపై మరిన్ని అప్‌డేట్‌లు రావచ్చు.