క్లెయిమ్ చేయని ఆస్తుల డేటాబేస్.. ఆలస్యంపై సుప్రీంకోర్టు ఆగ్రహం! ప్రభుత్వానికి, RBIకి ఆదేశాలు

క్లెయిమ్ చేయని ఆర్థిక ఆస్తుల నిర్వహణలో భారత సుప్రీంకోర్టు తీవ్రతను ప్రదర్శించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI)కి ఈ విషయంలో తాజా అఫిడవిట్‌లను నాలుగు వారాల్లోగా సమర్పించాలని ఆదేశించడం, ఈ విషయంలో కోర్టు ఎంత తీవ్రంగా ఉందో తెలియజేస్తోంది. ఫైనాన్షియల్ జర్నలిస్ట్ సుచేతా దలాల్ దాఖలు చేసిన పబ్లిక్ ఇంటరెస్ట్ లిటిగేషన్ (PIL) నేపథ్యంలోనే ఈ ఆదేశాలు వెలువడ్డాయి. అసలు వారసులను గుర్తించి, వారికి చెందాల్సిన ఆస్తులను తిరిగి అందించడమే ఈ చర్యల ప్రధాన లక్ష్యం.

నిధుల భారీ.. అంతుచిక్కని ఆస్తులు

భారతదేశంలో క్లెయిమ్ చేయని ఆర్థిక ఆస్తుల విలువ అంచనాలకు మించి ఉంది. వివిధ నివేదికల ప్రకారం, సుమారు ₹1.84 లక్షల కోట్ల విలువైన ఆస్తులు నిద్రాణంగా (dormant) ఉన్నాయి. వీటిలో బ్యాంక్ డిపాజిట్ల రూపంలో ఉన్న నిధులు సుమారు ₹67,000 కోట్ల నుండి ₹78,000 కోట్ల మధ్య ఉన్నాయని అంచనా. బీమా పాలసీల కింద ₹13,000 కోట్లకు పైగా, మ్యూచువల్ ఫండ్లలో సుమారు ₹3,000 కోట్లు, చెల్లించాల్సిన డివిడెండ్లు ₹9,000 కోట్లకు పైగా ఉన్నాయని తెలుస్తోంది. ఈ నిధులు చాలాకాలం (బ్యాంక్ డిపాజిట్లకు సాధారణంగా 10 సంవత్సరాలు) క్లెయిమ్ చేయనప్పుడు, ప్రభుత్వ నిధులైన డిపాజిటర్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్‌నెస్ (DEA) ఫండ్, ఇన్వెస్టర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ ప్రొటెక్షన్ ఫండ్ (IEPF), సీనియర్ సిటిజన్స్ వెల్ఫేర్ ఫండ్ వంటి వాటికి బదిలీ చేయబడతాయి. అయితే, అసలు వారసులు తమ ఆస్తులను గుర్తించి, వాటిని తిరిగి పొందే విషయంలో ఉన్న సంక్లిష్టత ప్రధాన సమస్యగా మిగిలింది.

డేటాబేస్ లోపం.. UDGAM పై ఆశలు

ఈ కేసులో ప్రధాన వాదన ఒకేచోట అన్ని వివరాలు లభించే సెర్చ్ చేయగల రిపోజిటరీ (repository) లేకపోవడమే. గతంలో RBI ఆగస్టు 2023లో UDGAM పోర్టల్‌ను ప్రారంభించినప్పటికీ, ఇది కేవలం బ్యాంకుల్లోని క్లెయిమ్ చేయని డిపాజిట్లను మాత్రమే చూపిస్తుంది. అన్ని రకాల ఆర్థిక ఆస్తులకు సంబంధించిన సమగ్రమైన, ఒకేచోట దొరికే డేటాబేస్ ఇంకా అందుబాటులోకి రాలేదు. ప్రభుత్వం ఈ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి నిర్దేశించుకున్న జూలై 2023 గడువును కూడా దాటిపోయింది.

పాలసీలు, మారుతున్న నిబంధనలు

ప్రభుత్వం, RBI తాము ఇప్పటికే ఉన్న 'నో యువర్ కస్టమర్' (KYC), నామినేషన్ నిబంధనల ద్వారా ఈ సమస్యను పరిష్కరించే ప్రయత్నం చేస్తున్నామని కోర్టుకు తెలిపాయి. మరణించిన కస్టమర్ల కోసం నామినేషన్ ప్రక్రియలను సులభతరం చేయడం, క్లెయిమ్ సెటిల్‌మెంట్‌లను వేగవంతం చేయడం వంటివి చేస్తున్నట్లు RBI పేర్కొంది. రాబోయే 2025 చివరి నాటికి, నామినీలు లేని ఖాతాల్లో ₹15 లక్షల వరకు కోర్టు ఉత్తర్వులు లేదా ఇండెంనిటీ బాండ్‌లు లేకుండానే క్లెయిమ్ సెటిల్‌మెంట్లకు అనుమతించే కొత్త నిబంధనలు కూడా వస్తున్నాయి.

అయితే, ఈ విధానపరమైన మార్పులు అసలు సమస్యను పరిష్కరించలేవని సుప్రీంకోర్టు సందేహం వ్యక్తం చేసింది. ఆన్‌లైన్ మోసగాళ్లు వారసులుగా నటిస్తూ సున్నితమైన సమాచారాన్ని దుర్వినియోగం చేసే ప్రమాదం ఉందని న్యాయస్థానం ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.

భవిష్యత్ కార్యాచరణ

కేసు విచారణ మే 5న తిరిగి జరగనుంది. ప్రభుత్వం, RBIలు తమ కొత్త అఫిడవిట్లలో సమగ్రమైన కార్యాచరణ ప్రణాళికలను సమర్పించాలని సుప్రీంకోర్టు కోరింది. పారదర్శకత, భద్రత రెండింటినీ సమతుల్యం చేసే ఒక సెంట్రలైజ్డ్ డేటాబేస్ కోసం బలమైన యంత్రాంగాలను రూపొందించాలని కోర్టు ఒత్తిడి తెస్తోంది. ఈ ప్రక్రియ భారతదేశంలో నిద్రాణమైన ఆర్థిక ఆస్తుల నిర్వహణ తీరును మార్చే అవకాశం ఉంది.